"WikiBilim" қоғамдық қоры

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
WikiBilim Public Foundation
WikiBilim.png
Жетекшісі Негізін қалаушы - Рауан Кенжеханұлы,
Президент - Нұрбек Матжани
Құрылымы Коммерциялық емес
Құрылған күні 2011 мамыр
Орналасқан жері Алматы, Қазақстан
Негізігі Тұлғалар Құрылтайшылар:
Тимур Мұхтаров,
Нұрбек Матжани
Қызмет аясы Қазақстан
Саласы Білім беру, Қазақ тілінің аясын дамыту
Сайты www.wikibilim.kz
Пресс-конференция кезі

"WikiBilim" қоғамдық қоры (бұдан әрі - "Қор") - қоғамдық негізде құрылған қор нысанындағы қазақстандық коммерциялық емес заңды тұлға. Қор қазақ тіліндегі ағартушылық мазмұнды дамытуды мақсат етеді[1]. Қордың бас кеңсесі Алматы қаласында орналасқан. Сонымен қатар Астана қаласында өкілдігі бар. Қор құрылтайшылары: Муктаров Тимур Батырғалиұлы және Әшім Нартай Қасымжанұлы. Алқалы басқару органы - Қамқоршылар кеңесі. Кеңес үш адамнан тұрады (Рауан Кенжеханұлы - Кеңес төрағасы, Ғалым Жайлыбай, Бахытнұр Отарбаева). Атқарушы органы - Президент (2013 жылдың мамыр айынан бастап - Нұрбек Матжани).

Тарихы[өңдеу]

Қор 2011 жылдың мамыр айында бір топ жастардың бастамасымен құрылған болатын. Қордың жарғысына сәйкес негізгі мақсаты ретінде интернеттегі қазақ тіліндегі ағартушылық мазмұнды дамыту және насихаттау деп белгіленген. Қор осы мақсатта бірнеше жобаларды жүзеге асыра бастаған болатын. Олардың қатарында "Қазақша Википедиа", "Қазақстанның ашық кітапханасы", "Қазақ тілінің әмбебап сөздігі", "Таратуға тұрарлық идеялар", "Google Translate+Kazakh", "Ашық университет" жобалары бар.

Қор атауы "Wiki" (Уики) - қолданушылар тарапынан жасалатын контентке негізделген технологияның атауы (жылдам, тез деген мағына береді) және "Білім" сөздерінен құралған. Wiki интернет кеңістігінің дамуына ерекше үлес қосқан технология, мәдениет.

Құрылымы[өңдеу]

Қор Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес Қоғамдық қор формасында құрылған коммерциялық емес ұйым болып табылады.

Қор негізін қалаушы және тұңғыш құрылтайшысы - Рауан Кенжеханұлы болды. 2012 жылдың қазан айынан бастап қордың Президенті болып Нартай Әшім, 2013 жылдың мамыр айында қор Президенті болып Нұрбек Матжани тағайындалды.

Kazakh Wiki-logo-200000.png


Жобалар[өңдеу]

Қазақша Уикипедия[өңдеу]

Уикипедия әлемдік ашық онлайн интернет энциклопедиясының қазақ тіліндегі бөлімін дамыту және насихаттау мақсатында "WikiBilim" қоғамдық қоры 2011 жылдың маусым айында "Қазақша Уикипедия" жобасын бастады. Жобаның негізгі мақсаты қазақ тілінде жазылатын энциклопедиялық мақалалардың санын және сапасын арттыру, энциклопедияға белсенді қатысушылардың санын көбейту. Уикипедия интернет энциклопедиясының аясында интеллектуалдық қауымдастық құру, тіл жанашырларының хоббиіне айналдыру. "Қазақша Уикипедия" жобасы басталмай тұрып, энциклопедияда қазақ тілі 127 орында тұр еді. Айналдырған бір жыл ішінде қазақ тілі 25-орынға көтерілді.[2]

Жобаға қатысушы серіктестер[өңдеу]

Жобаның хронологиясы[өңдеу]

Уикимедиа қорының Қамқоршылар кеңесінің Төрағасы Тин Чен Қазақ Уикипедияшыларымен бірге. Алматы, 16 маусым 2011 жыл
  • Сәуір - мамыр 2011 жыл - Wikimedia Foundation Inc. қорымен келіссөздер басталды.
  • 16 маусым 2011 жыл - "Қазақша Уикипедия" жобасының тұсаукесері, баспасөз маслихаты өтті.
  • Баспасөз мәслихатына Уикимедиа қорының Қамқоршылар кеңесінің Төрағасы Тин Чен, "Қазақ энциклопедиясы" редакциясының директоры Бауыржан Жақып, Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаты Мұрат Әбенов, "Қазконтент" АҚ Басқарма төрағасының орынбасары А.Тутыкин қатысты.
  • Уикимедиа қоры (Wikimedia Foundation Inc.) "WikiBilim" қоғамдық қорының бастамасын және қазақ Уикипедиясының дамуын қолдайтындығын хабарлады. Уикимедиа қорының сауда белгісін пайдалануға рұқсат берді.
Қазақ Уикипедиясындағы белсенді редакторлардың көрсеткіші
  • Қазақ энциклопедиясының редакциясы өзінен шығарылған барлық ақпаратты CC-BY-SA 3.0 лицензиясы бойынша Уикипедияға жариялауға рұқсат берді.
  • "Nokia" компаниясы уики-бәйгенің демеушісі болатынын хабарлады. Ең үздік 50 редакторға ұялы телефон тапсырылады.
  • Маусым 2011 жыл - Халықаралық ақпараттық технологиялар университетінің 1 және 2 курс студенттері уики-технологияларға қатысты оқу-тәжірибесінен өтті.
  • 4 - 7 тамыз 2011 жыл - Израильдің Хайфа қаласында Wikimania - 2011 конференциясы өтті.
  • 14-17 қыркүйек 2011 жыл - WikiBilim қоғамдық қоры Digital Communications Kazakhstan 2011 көрмесіне қатысты.
  • Осы күндері Назарбаев Университетінде уики-жобаларға қатысты кіріспе семинар тренинг өтті. Семинардың мақсаты университеттегі уики-клуб құру, уикипедияның кампустағы елшілерін қалыптастыру және уики-жобаларға тілге, білім мен ғылымға ұмтылған адамдардың қауымдастығын құру.
  • 15-17 қыркүйек 2011 жыл - WikiBilim қоғамдық қорының өкілдері Польшаның Варшава қаласында өткен Creative Commons Global Summit конференциясына қатысты.
  • 27 қыркүйек 2011 жыл - Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университетінде арнайы уики семинар өтті.
Қазақ Уикипедиясындағы мақала саны 100,000-ға жеткендегі логосы
  • 28 қыркүйек 2011 жыл - Т.Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясында "Қазақша Уикипедия" жобасы туралы презентация өтті. Оған оқу орнының ректоры Арыстанбек Мұхамедиұлы және WikiBilim қоғамдық қорының жетекшісі Рауан Кенжеханұлы қатысты.
  • 12 қазан 2011 жыл - С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медициналық университетінде профессорлық-оқытушылық құрамға және студенттерге арналған семинар-тренинг өтті.
  • 21 қазан 2011 жыл- Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде студенттермен кездесу өтті.
  • 29 қазан 2011 жыл - Қазақ Уикипедиясы 100 000 мақаладан асты.
  • 2 қараша 2011 жыл - Қазақстан баспасөз клубында Қазақ Уикипедиясы 100 000 мақала деген белестен асуына байланысты және Қоғамдық қордың алдағы жоспарлары жөнінде баспасөз мәслихаты өтті. Қазақстан Респуликасының Премьер-Министрі Кәрім Мәсімов "WikiBilim" Қоғамдық қорының жобаларын өз қамқорлығына алатынын мәлімдеді. Сонымен қатар, жобаның Бас демеушісі "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" АҚ Басқарма Төрағасы Тимур Құлыбаев баспасөз мәслихатына қатысушыларға арнайы хат жолдап, Қазақша Уикипедианың жетістіктерімен құттықтады.
"Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" АҚ Басқарма Төрағасы Тимур Құлыбаевтың баспасөз мәслихатына жолдаған хаты
  • 14 қараша 2011 жыл - Сүлейман Демирел атындағы университетте студентермен кездесу өтті.
  • 15 қараша 2011 жыл - Абай атындағы Республикалық мамандандырылған дарынды балаларға арналған қазақ тілі мен әдебиетін тереңдете оқытатын орта мектеп-интернатында мұғалімдермен кездесу өтті.
  • 18 қараша 2011 жыл - Халықаралық Бизнес Университетінде (UIB) студенттермен кездесу өтті.
  • 2 желтоқсан 2011 жыл - Тараз Мемлекеттік Университетінде оқытушылық-профессорлық құраммен кездесу өтті.
  • 6 желтоқсан 2011 жыл - Мәскеу қаласында өткен зияткерлік меншік құқығы, Creative Commons ашық лицензиялары және ашық білім беру ресурстарын жасау және қолдану тақырыптарына арналған Халықаралық семинарға қатысты.
  • 2012 жыл 20-21 сәуір - Алматы қаласында Түркі тілдес елдердің уикипедияшыларының бас қосу конференциясы болып өтті.

Қазақстанның ашық кітапханасы[өңдеу]

Интернеттегі қазақтілді мазмұнды дамыту мақсатында WikiBilim қоғамдық қоры "Қазақстанның ашық кітапханасы" жобасын қолға алды. "Қазақстанның ашық кітапханасы" — 170-тен астам автордың 1700-ге жуық шығармасы орналасқан тегін әрі қазақтілді онлайн кітапхана.«Қазақстанның ашық кітапханасында» Creative Commons лицензияларының негізінде жарық көрген үлкен кітап қоры, аудио- және видеофайлдар жинақталған. Оның негізін «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасының аясында жарық көрген туындылар құрайды. Портал қазақстандық интернет үшін кітапты онлайн оқуға және оның мәтінмен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін бірегей қосымшасымен ерекше.

Онлайн кітапханада қазақ әдебиеті классиктерінің шығармалары шинақталған. Кітапхана қазақ әдебиеті классиктерінің шығармаларымен толығу үстінде. Атап айтсақ, Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің 200-ге жуық шығармалары топтасқан.[7],[8]

Өткізілген іс - шаралар[өңдеу]

Түркі тілдес Уикипедиашыларының Халықаралық конференциясы[өңдеу]

Түркі тілдес Уикипедиашыларының Халықаралық конференциясының логотипі

«WikiBilim» қоғамдық қорының ұйымдастыруымен 2012 жыл сәуір айының 20-21 аралығында Алматы қаласында Түркі тілдес Уикипедиашылардың халықаралық конференциясы (Turkic Wikimedia Conference) болып өтті. Конференция «Wikimedia Foundation» қорының ұсынысымен және қолдауымен қазақша Уикипедияның даму үлгісін түркі тілдес уикипедиялармен бөлісу мақсатында өткізілген шара еді. Конференцияның негізгі мақсаты – уики-қауымдастықтар арасындағы байланысты нығайту, ашық білім беру ресурстарын дамыту, ағартушылық негіздегі контент құру.

Жобаның басты мақсаты - Wikimedia қозғалысы мен Creative Commons лицензияларына негізделген ашық және еркін білімді дамыту және қалыптастыру үшін белсенді үлес қосатын түркі тілдес елдерінде желідегі тұрақты топты қалыптастыру.

Конференция отырысына Түркия, Азербайжан, Қырғызстан, Татарстан, Башқұрстан, Саха-Якутия елдерінің өкілдері қатысуға ниет білдірген. Сонымен қатар, конференцияға Wikimedia қорының өкілі Амир Аарони, GOOGLE компаниясының Орталық Азиядағы өкілі Тілек Мамутов және т.б. қонақтар қатысты.[9]

«Интернеттегі қазақтілді мазмұнды дамыту және насихаттау» семинар-тренингі[өңдеу]

Интернеттегі қазақтілді мазмұнды дамыту және насихаттау семинар-тренингі. Алматы, 17 қыркүйек 2012 жыл

17 қыркүйек күні «Wikibilim» қоғамдық қоры бірнеше қазақ тілінің жанашырларының басын қосып, Қазақстан Республикасының Мәдениет және ақпарат министрлігі Тіл комитетінің қолдауымен семинар-тренинг өткізді. «Интернеттегі қазақ тілді мазмұнды дамыту және насихаттау» тақырыбындағы семинар-тренингте «Wikibilim» қоғамдық қоры мен еліміздің халықаралық және Қазақстандық интернет жобалардың жетекшілері бас қосты. Жиын барысында сарапшылар интернеттегі қазақ тілінің үлесін асырып, ондағы мазмұнның сапасын арттыру жөнінде ой-пікірлерін ортаға салды.[10] Мамандардың айтуынша, күн санап, қазақ тілінің аясы кеңейіп, ғаламторда мемлекеттік тілдегі сайттар мен сөздіктер артып келеді. Солардың бірі, «Wikibilim» қоғамдық қоры қолға алған «Қазақ тілінің әмбебап сөздігі» атты жоба. Ол қазақ тілінің үлкен әдеби сөздігінің негізінде құрылып, бүгінгі күннің өзінде 120 мыңнан астам сөз бен сөз тіркестерін қамтыған. Ал, басты ерекшелігі, сөздік әдеттегідей түсіндірме беріп қана қоймай, сөздердің синонимдерін де қатар ұсынады. Семинар аясында жиналғандарға сондай-ақ, «Қазақстанның ашық кітапханасы» атты жоба таныстырылды. Оның ішінде түрлі форматтағы және сан алуан тақырыптарға негізделген 1500-ден аса шығарма, аудиокітаптар, музыка және видеофайлдар бар. Жиын соңында, қатысушыларға Лоуренс Лессигтің «Еркін мәдениет» атты кітабының қазақша нұсқасы тарту етілді. Ол ғаламтордағы авторлық құқық мәселелерін қайта қарауға негізделген.[11]

Қордың бастамалары[өңдеу]

Азаттық радиосымен бірлескен жоба[өңдеу]

2012 жылдың 1-ші қазанынан бастап «WikiBilim» қоғамдық қоры Азаттық радиосымен бірлесе қазақ тіліндегі Уикипедианы дамытуды және насихаттауды көздейтін бірлескен жоба бастады. Жоба аясында Азаттық радиосы сайтынан жаңа технологияларға, атаулы күндерге және әлемде болып жатқан оқиғаларға байланысты таңдаулы мақалалар күнделікті жарық көретін болды.

Ақтөбе семинары[өңдеу]

2013 жылдың 23-24 қараша күндері WikiBilim қоғамдық қоры Ақтөбе қаласы әкімдігінің шақыруымен "Интернет желісінде қазақтілді мазмұнды дамыту және насихаттау" атты семинар тренингін өткізді. Семинарға мемлекеттік мекемелердің басшылары мен қызметкерлері, мектеп және университет мұғалімдері қатысты. Трениг аясында жаңа медиа технологияларын оқыту процессінде пайдалану жолдары қарастырылды. Соның ішінде Уикипедия онлайн энциклопедиясын сабақ барысында қолдану, Қазақстанның ашық кітапханасын қолдану тақырыптары қатысушылардың тарапынан ерекше қызығушылық тудырды.[12]

Google Translate қызметіне қазақ тілін қосу[өңдеу]

Қордың қазақ тіліне байланысты, әсіресе интернеттегі қазақтілді танымдық, ағартушылық мазмұнды толтыру мәселелеріне қатысты көтерген бастамалары көп. Солардың бірі - Google Translate қызметіне қазақ тілін қосу бастамасы. Қазақ тілін ғаламдық аударма қызметіне қосу үшін қазақ тілінің жанашырлары, жалпы ел азаматтары белсенді атсалысуы тиіс. Бүгінгі таңда Google Translate аударма қызметі 71 тілде жұмыс істейтін ғаламдық сервиске қазақ тілін қосу жайындағы бастаманы алғаш көтерген - "WikiBilim" қоғамдық қоры.[13]

TED конференцияларын қазақ тілінде тарату[өңдеу]

TED.Таратуға тұрарлық идеялар

Таратуға әбден лайық идеялардың қоймасы - TED конференциялары. 2012 жылдың қараша айындағы мәліметтерге қарағанда, TED конференциялары миллардтан көп қаралған.[14] Әр жыл сайын ең ұтымды ой үшін сыйақы мөлшері 1 миллон$-ды құрайтын әлемдік маңызы бар конференцияны "WikiBilim" қоғамдық қоры қазақ тіліне аудару үстінде. Аталмыш конференциялар "Білім" арнасынан көрсетіліп жүр.[15],[16] WikiBilim қоғамдық қоры Назарбаев зияткерлік мектебінде онлайн білім беру технологияларына қатысты презентация өткізді. Мұғалімдер мен оқушылар мектепте Уикипедия клубын (Wikipedia Club) және TEDxNIS клубын құруға қызығушылық танытты.[17]

Жоспарлар[өңдеу]

Марапаттары[өңдеу]

  • The Wikipedian of the Year 2011 (Wikimania 2011, Haifa, Israel)[18]
  • Award.kz (2011) - Қазнеттің дамуына қосқан үлесі үшін[19]
  • "Тіл жанашыры"[20]
  • Award.kz (2012) - Мәдениет және өнер номинациясы бойынша "Қазақстанның ашық кітапханасы" жобасы 2 орын алды[21]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. WikiBilim" қоғамдық қорының ресми сайты
  2. Руководитель «WikiBilim» о казахском языке: 25 место в Википедии
  3. «Самұрық-Қазынаның» әлеуметтік жауапкершілігі зор...
  4. Wikibilim project obtained PM’s support...
  5. «Қазақша Уикипедия»: устойчивый рост...
  6. Wikipedia-Казахстан перешла рубеж в 100 тыс статей...
  7. Мұхтар Әуезов қоры
  8. Қазақстанда онлайн кітапхана пайда болды
  9. Алматыда «Түркі тілдес Уикипедиялар конференциясы» аяқталды
  10. Интернеттегі қазақтілді контент: тенденциялары проблемалары
  11. Лоуренс Лессиг.Еркін мәдениет
  12. Ақтөбе қаласында семинар өтті
  13. «WikiBilim» «Google Translate» қызметіне қазақ тілін қосу жобасын таныстырды
  14. About TED
  15. Білім арнасының фейсбуктағы парақшасы.Көрсетілім уақыты
  16. Таратуға тұрарлық идеялар
  17. WikiBilim.kz.Жаңалықтар
  18. Казахстанский Wikibilim назвали глобальной Википедией года
  19. Определены победители национальной интернет-премии Award.kz-2011
  20. Тіл жанашырлары марапатталды
  21. Названы лауреаты AWARD.KZ

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

Астана 10.04.2013 ж.