Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Disambig gray.svg Басқа мағыналар үшін, Ақтоғай ауданы деген бетті қараңыз.


Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)
Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы) орналасуы
Елі  Қазақстан Республикасы
Қазақстан әкімшілік бірліктері Павлодар облысы
Аудан орталығы Ақтоғай ауылы
Жұрты (2012[1])
 — Бүкілі 14 030
Уақыт белдеуі +6 (UTC+6)

Ақтоғай ауданы - Павлодар облысының солтүстік – батысында орналасқан. Ауданның әкімшілік орталығы –Ақтоғай ауылы облыс орталығынан солтүстік-батысқа қарай 116 км жерде, Ертіс өзенінің сол жағасында орналасқан. Негізі жер ауып келген шаруалардың құнды жерлерді игеруімен байланысты 1907 жылы қаланған.

Ауыл шаруашылық алабының аумағы соның ішінде егістік жерлер – 36,4 мың га, шабындақ жерлер – 34,1 мың га, жайылымдар – 594,1 мың га, тыңайған жерлер – 246,0 мың га, бау-бақшалар – 0,45 мың га, көпжылдық өсімдіктер – 0,05.

Физикалық-географиялық сипаттамасы[өңдеу]

Географиялық жағдайы[өңдеу]

Ауданы 9,8 мың км².Солтүстігінде Ертіс ауданымен, оңтүстігінде — Ақсу және Екібастұз қалаларының ауылдық аймақтарымен, батысында —Ақмола және Солтүстік Қазақстан облыстарымен, шығысында — Қашыр және Павлодар аудандарымен шектеседі.

Климаты[өңдеу]

Климаты қатал континентальды. Қаңтар айындағы орташа температура −17°-18°С, шілде айында— +20°+21°С. Атмосфералық жауын-шашынның жылдық мөлшері — 250-300 мм.

Жер бедері және гидрография[өңдеу]

Аумақтың жер бедері— жазық (Ертіс жазығы). Жер қойнауындағы табиғи құрылыс материалдары зерттелінген. Аудан аумағында Ертіс, Селті, Шідерті өзендері, Жалаулы, Тобылғысор, Тайқоңыр, Сасықсор және т.б. көлдері өтеді. Топырағы қою қызғылт. Тың және тыңайған жерлерді игеру кезінде аудан аумағының көп бөлігі жыртылған.

Флора және фауна[өңдеу]

Дәнді, бетегелі, қылқан селеу өседі. Қасқыр, түлкі, қоян, қарсақ, борсық, суыр, аламандар мекен етеді.

Халқы[өңдеу]

Этникалық құрамы[өңдеу]

Ұлттық құрам (2012 жылдың 1 қаңтарына) • қазақтар — 10 580 адам (75 %) • орыстар — 1 892 адам (13,48 %) • украиндер — 702 адам (5 %) • немістер — 279 адам (1,99 %) • татарлар — 99 адам (0,71 %) • белорусьтар — 88 адам (0,63 %) • басқалары — 390 адам (2,78 %) • Барлығы— 14 030 адам (100,00 %)

Санның серпінділігі[өңдеу]

1999 жылы халық саны— 21,0 мың адамды, 2012 жылы — 14,0 мың адамды құрады. Халықтың орташа тығыздығы 1999 жылы 1 км² 2,15 адамнан, ал 2012 жылы 1,43 адамнан келді.

Тарихы[өңдеу]

1938 жылы Куйбышев ауданы ретінде құрылған. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің 1963 жылы 2 қаңтардағы Президиумы Жарғысымен Краснокутск ауылы орталығы бар Краснокутск ауданы болып өзгертілді. Қазақстанның Жоғарғы Кеңесінің 1993 жылдың 4 мамырындағы Президиумы Қаулысымен Ақтоғай ауданы болып өзгерді. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің Қаулысымен 1993 жылдың 7 қазанында Ақтоғай ауданының орталығы - Краснокутск ауылы Ақтоғай болып өзгерді.

Әкімшілік –аумақтық бөлінуі[өңдеу]

Ақтоғай ауданының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы 1938 жылдан басталады. Дәл осы жылы Павлодар облысы құрамында Куйбышев ауданы құрылды, оның аумағы 1963 жылы жаңадан құрылған Краснокутск ауданының құрамына енді. Аудан аумағында 13 ауылдық аймақтар бар: Ақтоғай, Әуелбек, Барлыбай, Жалаулы, Жолболды, Қараоба, Басқамыс, Қожамжар, Мүткенов, Приреченск, Разумовка, Харьковка, Шолақсор.

Экономика[өңдеу]

Ауданның ауылшаруашылық мамандандырылуы: сүтті мал шаруашылығы, дәнді дақыл шаруашылығы. Күнбағыс өсіріледі, ұсақ тері шикізаты жасалынады. Кәсіпкерлік - аудан экономикасының маңызды құрамдас бөлігі және жаңа жұмыс орнын құрудың негізгі құралы болып табылады. Қазір ауданда 364 шағын бизнес субъектілері қызмет істейді. Аудан аумағы бойынша облыстық шеңберде маңызы бар автомобильді жолдар өтеді, "Ленин-Ертіс-Русская Поляна" жер телімі 43-128 (85 км) км, "Ақтоғай-Шолақсор" жер телімі 0-164 (164 км) км.

Әлеуметтік сала[өңдеу]

Білім беру және ғылым[өңдеу]

2012 жылғы жағдайға сәйкес ауданда 2 мектепалды ұйымдары тіркелген. 2001—2002 оқу жылында 32 жалпы білім беру мектептері (4390 оқушылар), оның ішінде 16 орта мектеп (3848 оқушылар), 7 негізгі мектептер (384 оқушылар), 9 бастауыш мектептер (158 оқушылар); оның ішінде 16 мектеп қазақ тілінде, 2 мектеп орыс тілінде оқытады және 14 қазақ-орыс тілдеріндегі аралас мектептер, 2012 жылы ауданда 30 орта жалпы білім беру мекемелері, 1 кәсіби лицей-мектебі тіркелген.

Денсаулық сақтау[өңдеу]

Ауданда Ақтоғай орталық аудандық ауруханасы бар, бас дәрігері Марат Тұрсынұлы Сатабаев.

Мәдениет[өңдеу]

Қожамжар ауылында халық Ағартушысы Ж. Тіленшиевтің 1967 жылы даталанған мүсіні бар. Ауданда Ақтоғай орталық аудандық кітапханасы бар. Әр түрлі газеттер шығарылады: «Коммунистік еңбек» ( 1939 жылдан), «Коммунистический труд» ( 1955 жылдан).

Әйгілі адамдар[өңдеу]

Ақтоғай ауданы Кеңес Одағының батыры – Серікбай Мүткеновтың, Социалистік Еңбек Ерлері — А. А. Ахмединова мен Қ. Қаленованың отаны болып табылады.


Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Павлодардың облысының статистикасының департаменті