Баласағын, Жүсіп

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

Түркі пәлсапасы Орта ғасырлар
Аты:	Жүсіп Баласағын
Тууы:	1020, Баласағын (Баласағұн) қаласы, Қырғызстандағы қәзіргі Тоқмоқ қаласы өңірі
Өлімі:	?, Қашқар қаласы, Шығыс Түркістан
Ағымы/салты:
Басты мүдделері:	пәлсапа, назым

Жүсіп Баласағын (Жүсіп «Хас Хажыб» Баласағұни) (1020—?) — Орталық Азияның белгілі ақыны.

Туған жері Жетісу жеріндегі Баласағын (Баласағұн) қаласы. Бұрын бұл қаланы «Күз Орда» деп те атаған. Жүсіптің әкесі де ақын, өнерпаз кісі болған.

Қарахан мемлекетінің астанасы Баласағын қаласында (Қырғызстандағы қәзіргі Тоқмоқ қаласы өңірі) хан сарайында өлең айтып, күй шерткен. Кейін ол бұл іске баласын да тартып, Жүсіп әкесімен бірге хан сарайында қызмет еткен. Осында жүріп қоғамдық және жаратылыстану ғылымдарынан білім алды.

Жүсіптің ақын ретінде де, ғалым ретінде де атын шығарған еңбегі «Құтадғу білік» (Құтты білік) атты дидактикалық поэмасы. Бұл еңбегін Қарахан мемлекетінің сол кездегі билеушісі Табғаш Арслан хан Боғратегінге тарту етіп, бұған қоса оның арғы тегіне арнап «Дәрдә Хұсайын» (Хұсайынның қасіреті) деген күй шығарған. Хан оның бұл еңбегін жоғары бағалап, оған «Хас Хажыб» деген атақ берген. Жүсіп Баласағын аты жөніне «Хас Хажыбтың» тіркелуінің мәнісі де осында. «Хас Хажыб» араб сөзі, ханның ең жақын, ең сенімді кеңесшісі деген мағынаны білдіреді.

Ақынның «Құтты білік» поэмасынан басқа жазған көптеген рубайлары да болған. Мысалы, Наманган қолжазбаларының ішінен оның 600 жолдан астам рубаилары табылған. Олардың да поэзиялық көркемдігі жоғары, философиялық толғамдары терең.

Жүсіп Баласағын Қашқар қаласында жерленіп мазар салынған.