Бектайұлы, Қалдыбай

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

Бұл мақаланы не бөлімді Уикипедия сапа қалыптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. Осы мақаланы асылдандыру үшін лайықты ішкі сілтемелерді еңгізіп көмек беріңіз.

Бектаев Қалдыбай — дүниеге аты шыққан оқымысты. Оның терең бiлiмдерi математика мен инженерлiк лингвистика ғылымының бағытының пайда болуы мен дамуының негiзi болды.

Жетекшi тюрколог — оның табыстары түркі тiлдерiнің дамуында оларды ары қарай зерттеу жене қолдану үшiн негiзгi тірек болып табылады.

Бектаев Қалдыбай 1920 ж. 27 қарашада Оңтүстiк Қазақстан облысы, Ордабасы ауданы, Шұбар селосында туылған.

1937 ж. математика мамандығы бойынша Орта-Азия мемлекеттiк университетiне түсiп оны 1946 ж. бiтiрген.

1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысына қатысқан.

1946-1996 ж. мұғалiм-оқытушы және ғалым Шымкент педагогикалық институтында, қазiргі Х.А.Иассауи атындары Халықаралық қазақ-түрiк университетiнде үздiксiз қызмет еткен.

Қазақ ССР Ғылым академиясының Тiл бiлiмi институтына қарасты «Статистика-лингвистикалық зерттеу және автоматтандыру тобын» ашып басқарды.

СССР Министр советінің ғылым мен техника Мемлекеттiк Комитетiнiң машиналық аударма жайындағы координациялық кеңес мүшесi. Қазақ тiлi компьютер қорының негiзiн қалаушы.

Қ.Бектаев — филология ғылымдарының докторы, математика профессоры, Қазақстан республикасына еңбек сiңiрген ғалым қайраткер, Халықарлық информаттандыру академиясының академигi, Шымкент қаласының құрметті азаматы, Кембридж биографиялық орталығы кеңесiнiң құрметті мүшесi т.т.

Сөздердiң жиiлiктерiн зерттей келе олардың үлестiру заңдылығын анықтаған, бұл заңдылық тiл бiлiмiнде «Бектаев эффектi» деп аталып жүр.

Жарияланған негiзгi еңбектерiнен:

• «Статистико-информационная типология тюркского текста» (1978);

• «Ықтималдықтар теориясы жене математикалық статистика» (1990);

• «Орысша-қазақша математикалық сөздiк» (1986);

• «Математические методы в языкознании» ч. 1 и П. (1973-1974);

• «Қысқаша қазақша-орысша сөздiк» (1989, 1991);

• «Қазақ тiлiнiң кepi алфавиттi сөздiгi» (1971);

• М.О.Ауэзовтың «Абай жолы» романының жиiлiк сөздiгi (1979) т. т.

• «Математическая лингвистика» (1977) оқулығы.

Профессор Қ. Бектаев туралы сипаттама жене еңбектерiнiң тiзiмдерi Англияда шығатын «Всемирная энциклопедия замечательных людей» кiтабына енгiзiлген.