Бонапартизм

Бонапартизм - армияға, полицияға, тармақталған бюрократияға сүйенетін антидемократиялық, авторитарлық билік жүйесі. Бүлтақтау саясатын билік үшін талас кезінде әлеуметтік топтар арасында жүргізілетін әскерисаяси диктатура. Бүл термин негізінен бастапқы кезде Наполеон Бонапарт және Луи Бонапарттың әскери диктатурасын белгілеу үшін қолданылған. Н.Бонапарттың бастамасымен 1799 жылы Францияда осы әскери диктатура орнатылды. Екінші рет 1851 жылы 1848 жылғы Ф. революциясынан кейін Л.Бонапарт өз диктатурасын XIX ғасырдың аяғына дейін жүргізді. Бүл диктаторлық тәртіптің түрі әскер мен бюрократиялық аппаратқа сүйенген. Бонапартизмнің негізгі үш фундаментальді белгілері: мемлекеттік машинаны бақылау (немесе оны орнатуға үмтылу); армияға сүйену (немесе оны саяси күш ретінде пайдалану); әлеуметтік топтар арасын- дағы проблемаларды тез шешу (неме¬се қанаушылардың мүдделерін қорғау). Бонапартизмнің классикалық саяси талдауы К.Маркстің "Луи Бонапарттың он сегізінші брюмерасы" атты еңбегінде нақты түжырымдалған. Маркс бойынша, Бонапартизм - белгілі бір әлеуметтік күшке сүйену. Кейіннен Германиядағы О. Бис- смарктың саясатында, Ресейдегі Керенсков және Столыпиннің саясатында ай- қын көрініс тапты. Бонапартизмнің қырларын Сталин саясатынан да көру қиынға түспейді. XX ғасырда необонапартизм пайда болды. Ол Латын Америкасындағы Пиночеттің диктатурасымен тығыз байланысты.