Бұлан

Бұлан
Еркек
Амандық күйі
Least Concern (IUCN3.1) [1]
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар Жамағаты: Хордалылар Табы: Сүтқоректілер Сабы: Жұптұяқтылар Тұқымдасы: Cervidae Кіші тұқымдасы: Capreolinae Тегі: Alces Gray, 1821 Түрі: A. alces
Екі-есімді атауы
Alces alces (Linnaeus, 1758)
Бұлан ареалы

Бұлан (лат. Alces alces) — жұптұяқтылар отряды бұғы тұқымдасына жататын ең ірі аң. Дене тұрқы 3 м-ге, шоқтығының биіктігі 2,3 м-ге, салмағы 570 — 630 кг-ға дейін жетеді. Басы үлкен, созылыңқы, үстіңгі ерні етті, сәл төмен салбырап тұрады. Жалпақ, тармақталып келген мүйізі мен алқымындағы ерекше терілі өскін — “сырғасы” тек еркегінде болады. Мүйізі алшақ орналасады, екі ұшының арасы 1,5 м-дей, салм. 20 кг-дай. Түгінің түсі қоңырқай, аяқтарының түгі ақ түсті. Аяқтары ұзын, қалың қарда, батпақты жерде жүруге бейімделген. Бұлан Еуразияның, Солт. Американың орманды белдемінде кеңінен таралған. Тарихи деректер бойынша, Бұлан Қазақстанның орманды-дала, дала белдемдерінде ірі өзендердің аңғарындағы тоғайларды бойлай тіршілік еткен. Республика жерінен Бұланның қаңқа қалдықтары, тасқа салынған суреттері, Бұлан бейнеленген бұйымдар көптеп табылды. Ретсіз аулаудың нәтижесінде 20 ғасырдың басында Қазақстан жерінде түгелдей жойылған, кейіннен қайтадан көрші Орынбор өңірінен келе бастаған. Қазіргі кезде Қазақстанның солтүстік орманды-далалы аймақтарында 3 — 3,5 мыңдай Бұлан кездеседі. Бұлан қыста тал, көктерек, қайың, т.б. ағаштардың бұтағын, қабығын, қынаны, ал жазда көптеген шөптесін өсімдіктермен қоректенеді. Қыркүйекте күйекке түседі, буаз болу мерзімі 225 — 230 күн. Мамырда бұзаулайды, көбіне бір бұзау туады. Сүті өте майлы, шипалы қасиеті бар. Еті, терісі пайдалы. ТМД елдерінде Бұланды атуға тыйым салынған, ол арнайы қорықтарда өсіріледі.

Пайдаланылған әдебиет

“Қазақ Энциклопедиясы”, ||-том

1. Henttonen, H., Stubbe, M., Maran, T. & Tikhonov A. (2008). Alces alces. In: IUCN 2008. IUCN Red List of Threatened Species. Downloaded on 11 February 2009.