Нидерланд

Nederland Нидерланд Ұраны: "Je maintiendrai"  (французша) "Ik zal handhaven"  (голландша) "Мен нық тұрамын"1 Әнұраны: "Het Wilhelmus" Үлгі:Map caption Елордасы (және ең ірі қаласы) Амстердам² 52°21′N, 04°52′E Ресми тілдері Голланд тілі³ Этникалық топтары  80.9% Dutchmen   2.4% Germans   2.4% Indonesians   2.0% Surinamese 12.3% others Халық атауы Dutch Үкімет түрі Parliamentary democracy Constitutional monarchy  —  Патша Queen Beatrix  —  Премьер-министр Jan Peter Balkenende Тәуелсіздік (Eighty Years' War)   —  Declared Шілденің 26, 1581   —  Recognised Қаңтардың 30, 16484  ЕО мүшелігі Мамырдың 25 1957 Аумағы  —  Барлығы 41 526  км² (134-ші)  sq mi   —  Су (%) 18.41 Жұрты  —  2007 сарап. 16,570,613 (61-ші)  —  2001 жұрт санағы 16,105,285  ЖІӨ (АҚТ) 2006 сарап.  —  Бүкіл $541 млрд (23-ші)  —  Жан басына шаққанда $35,078 (10-шы) ЖІӨ (nominal) 2005 сарап.  —  Бүкіл $625.271 млрд (16th)  —  Жан басына шаққанда $38,618 (10th) АДИ (2006) 0.947 (жоғары) (10-шы) Ұлттық ақшасы Еуро (€)5 (EUR) Уақыт белдеу(лер)і CET (UTC+1)  —  Жазғы уақыт CEST (UTC+2) Интернет үйшігі .nl6 Телефон белгілемесі +31 1 The literal translation of the motto is "I will maintain". Here "maintain" is taken to mean to stand fast or to hold ground. 2 The Hague is the seat of the government. 3 Frisian is also an official language in the Netherlands, although only spoken in Friesland; Low Saxon and Limburgish are officially recognised as regional languages. 4 Peace of Westphalia. 5 Prior to 2002: Dutch guilder. 6 The .eu domain is also used, as it is shared with other European Union member states. Нидерланд, Нидерланд корольдігі (бейресми атауы – Голландия) – Батыс Еуропадағы мемлекет. Нидерландының солтүстік және батыс бөлігі Солтүстік теңіздің жағалауында орналасқан. Жер аумағы 41532 км². Халқы 15,6 млн. (2000). Тұрғындарының 96%-ы голландықтар. Ресми тілі – нидерланд (голланд) тілі. Халқының 50%-ға жуығы – католиктер, 40%-ға жуығы – протестанттар. Нидерланд – король (патшайым) басқаратын конституциялық монархия. Жоғары заң шығарушы органы екі палатадан (бірінші және екінші) тұратын Бас Штаттар. Астанасы – Амстердам қаласы (үкімет резиденциясы Гаага қаласында орналасқан). Әкімшілік жағынан 12 провинцияға бөлінеді. Ақша бірлігі – еуро (2002). Ұлттық мейрамы – Патшайым күні (патшайым Беатрикстің таққа отырған және оның анасы Юлиананың туған күні) – 30 сәуір. Нидерланд БҰҰ-ға (1945), Еуроодаққа (1957), НАТО-ға (1949) мүше. Табиғаты Нидерланд аумағының көпшілік бөлігін ойпатты жазықтар (40%) алып жатыр. Оңтүстік-батысында Арденн сілемдері орналасқан (ең биік нүктесі – Ваалсберг тауы – 321 м), қысы мен жазы жылы, жұмсақ теңіздік климат. Қаңтардағы орташа темп-расы 1 – 3ӘС, шілдеде – 16 – 17ӘС. Жылдық жауын-шашын мөлшері 650 – 750 мм-ге тең. Нидерландыда өте тығыз өзен тораптары (Рейн, Маас, Шельда өзендерінің атыраулары) бар. Аумағының 70%-ын мәдени жер бедері (егіндіктер, қолмен егілген шабындықтар), 9%-ын ормандар (қылқан жапырақты, ірі жапырақты) алып жатыр. Ормандарын ақ тиін, сусар, күзен, қоян, елік, тағы басқа аңдар, құстардың 180-дей түрі мекендейді. Кен байлықтарынан мұнай, табиғи газ, шымтезек, ас тұзы, каолин кездеседі. Тарихы Нидерланд аумағын адамдар жаңа тас дәуірінен мекендей бастады. Б.з.б. 1-мыңжылдықтың 2-жартысынан мұнда негізінен кельт тайпалары өмір сүріп, оларды біздің заманымыз басталар кезде герман тайпалары ығыстырды. Б.з.б. 1 ғасырда Нидерланд аумағының бір бөлігін римдіктер басып алды. 3 – 4 ғасырларда оңтүстік Нидерландыны франктер, шығыс Нидерландыны сакстер, солтүстік Нидерландыны фриздер мекендеді. 5 ғасырдан бастап франк мемлекетінің құрамына еніп, ол ыдырағаннан кейін елде бірқатар ұсақ иеліктер (Голландия, Гелдерн, тағы басқа графтықтар) құрылды. 11 – 16 ғасырларда Нидерланд жерлері (Голландия, Зеландия, Фрисландия, тағы басқа) Бельгия, Люксембург, Франция, Испанияның құрамында болды. 16 ғасырдағы Нидерланд революциясының (1566 – 1609) нәтижесінде испан үстемдігінен азаттық алған жерлерде Біріккен провинциялар Республикасы құрылды. 17 ғасырда Нидерланд сауда-саттық пен теңіз саудасы жақсы дамыған алдыңғы қатарлы еур. державаға айналды. Оңтүстік-Шығыс Азияда Индонезия, Америкада Гвиана, Кіші Антиль аралдары, Африкада Кап жерлері Нидерландының отарына айналды. 1810 – 13 ж. елді Наполеон басып алды. 1815 ж. Бельгиямен біріктіріліп, Нидерланд корольдігі (1830 жылға дейін) құрылды. 2-дүниежүзілік соғыс жылдары Нидерландыны немістер басып алды. Соғыстан соң Нидерланд отарлық империясы ыдырай бастады. Нидерландыда 70-тен астам саяси партиялар тіркелген. 1989 жылдан бастап өкімет билігін христиан-демокр. партия мен Еңбек партиясынан құрылған коалицалық үкімет жүргізіп келеді. Экономикасы Нидерланд – экспортқа бейімделген жоғары өнімді ауыл шаруашылығы бар, дамыған өнеркәсіпті ел. Экономикасында сыртқа капитал шығару, сыртқы сауда, теңіз транспорты маңызды орын алады. Мұнай, табиғи газ (жылына 90 млрд. м3 шамасында) өндіріледі. Өнеркәсіптің жетекші салалары: мұнай өңдеу (органикалық химия өнімдерін өндіру), мұнай-химия, машина жасау, кеме және ұшақ, газ және химия өнеркәсібіне қажетті құрал-жабдықтар, дәрі-дәрмектер жасау, металлургия мен металл өңдеу, электротехника (Нидерланд – дүние жүзіндегі бейне және дыбыс аппаратураларын шетке шығаратын ең ірі мемлекеттердің бірі), дәмдік тағамдар шығару. Алмас пен қымбат бағалы тастарды өңдеу бұрыннан жақсы дамыған сала болып есептеледі. Ауыл шаруашылығында етті-сүтті ірі қара өсіру басым. Нидерланд – дүние жүзіндегі сүт пен сүт өнімдерін сыртқа ең көп шығаратын мемлекеттердің бірі (сары майдың дүниежүзілік экспортының 1/5; қоюлатылған сүттің 1/2 ; құрғақ сүттің 1/4; ірімшіктің 1/4 бөліктері Нидерландының үлесіне тиеді). Сондай-ақ сыртқа көп мөлшерде шошқа, құс етін, жұмыртқа, темекі, арақ-шарап пен сыра шығарады. Жылыжайда көкөніс пен жеміс-жидек (жылыжайлардың көлемі жөнінен дүние жүзіндегі алғашқы орындардың бірін иеленеді), гүлдер мен гүл түйнектерін (жылына 2 млрд-тан астам қызғалдақ түйнектерін шет елдерге сатады), саңырауқұлақтар өсіру жақсы дамыған. Негізгі ауыл шаруашылығы дақылдары – бидай, картоп, қант қызылшасы. Балық аулау, шетелдік туризм де қазынаға елеулі пайда келтіреді. Ұлттық жиынтық өнімнің жан басына шаққандағы жылдық мөлшері 18560 АҚШ долларына тең. Негізгі сауда серіктестері – Еуроодақ елдері. Сілтемелер Еуропа Амстердам Уэсли Снейдер Эдвин Ван Дер Саар Әдебиет Серебрянный Л.Р., Нидерланды, М., 1974; Бусигин А.В., Побеждающее море: о Голландии и голландцах, М., 1990. Пайдаланған Әдебиет  Geographic locale  The Netherlands in the European Union Еуропа Одағы Алмания • Аустрия • Белгия • Бұлғарстан • Грекия • Дания • Естония • Ирландия • Испания • Италия • Құрама Патшалық • Қыбыр • Латвия • Литуания • Лүксембор • Мажарстан • Малта • Недерландия • Польша • Португалия • Румыния • Словакия • Словения • Финландия • Франция • Швеция • Чехия  International organizations Организация экономического сотрудничества и развития / Organisation de coopération et de développement économiques Алмания • Америка Құрама Штаттары • Аустралия • Аустрия • Белгия • Грекия • Дания • Жаңа Зеландия • Жапония • Ирландия • Исландия • Испания • Италия • Канада • Құрама Патшалық • Лүксембор • Мажарстан • Мексика • Недерландия • Норуегия • Оңтүстік Корея • Польша • Портуғалия • Слоуакия • Түркия • Финландия • Франция • Чехия • Швеция • Швейцария  Солтүстік Атлантика келісімінің ұйымы Албания • Америка Құрама Штаттары • Бельгия • Бұлғарстан • Алмания • Грекия • Дания • Исландия • Испания • Италия • Канада • Құрама Патшалық • Латвия • Литва • Люксембург • Мажарстан • Нидерланд • Норвегия • Польша • Португалия • Румыния • Словакия • Словения • Түркия • Франция • Хыруатстан • Чехия • Эстония