Еділ

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Еділ
Ульяновск аумағындағы Еділ өзені
Ульяновск аумағындағы Еділ өзені
Сипаттамасы
Ұзындығы 3530 км
Су алабының
ауданы
1 361 000 км²
Су алабы Каспий теңізі
Су шығыны 8060 м³/с (Волгоград)
Су ағысы
Бастауы Валдай қыраты
 · Биіктігі 228 м
 · Координаттары 57°15′04″ с. е. 32°28′25″ ш. б. / 57.251111° с. е. 32.473611° ш. б. (G) (O) (Я)
Сағасы Каспий теңізі
 · Биіктігі -28 м
 · Координаттары Координаттар: 45°41′49.87″ с. е. 47°51′45.09″ ш. б. / 45.697188° с. е. 47.862525° ш. б. (G) (O) (Я)45°41′49.87″ с. е. 47°51′45.09″ ш. б. / 45.697188° с. е. 47.862525° ш. б. (G) (O) (Я)
Еңістігі 0,07 м/км
Орналасуы
Еділ бассейні
Еділ бассейні
Ел Ресей
Ортаққордағы санаты: Еділ

Еділ (орыс. Волга) өзені - Еуропадағы өзен.[1]

Еділ, Волга (ежелгі атауы Ра, орта ғасырларда Итил) – Еуропадағы ең үлкен өзен. Ұзындығы 3530 км, су жиналатын алабы 1360 мың км2. Бастауын Валдай қыратынан (абсолюттік биіктігі 343 м) алып, Каспий теңізіне құяды. Сағасы теңіз деңгейінен 28 м төмен жатыр. Еділге екі жүзден астам салалар құяды. Орта ағысында Ока, Шолман, Сура, Ветлуга және Свияга салалары құйғаннан кейін, Еділ суы мол ірі өзенге айналады. Өзен қар суымен (60%-ы), жер асты суымен (30%) және жаңбыр суымен толығады. Көктемде (сәуір – маусым) тасиды, жазда және қыста суы кемиді. Күзде жаңбыр суымен қайта молаяды. Еділде балықтың жетпіс түрі кездеседі, оның қырықтан астамының кәсіптік маңызы бар. Аса маңыздылары: торта, майшабақ, табан, көксерке, сазан, жайын, шортан, бекіре, шоқыр. Өзенді электр энергиясын өндіруге, көлік қатынасына, жер суаруға және суландыруға пайдаланады. Өзен суы Еділ-Жайық аралығындағы бір миллион гектар жерді суғаруға және тоғыз миллион гектар жерді суландыруға мүмкіндік береді. Өзенде кеме қатынайды. Волга-Балтық су жолы арқылы Балтық теңізімен, Волга-Дон каналы арқылы Азов (Азау) және Қара теңіздермен байланысады. Аса маңызды өзен порттары: Тверь, Рыбинск, Ярославль, Кинешма, Төменгі Новгород, Чебоксар, Қазан, Ульяновск, Тольятти, Самара, Сарытау, Волгоград, Астрақан.[2]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл. ISBN 5-89800-123-9
  2. Батыс Қазақстан облысы. Энциклопедия. — Алматы: «Арыс» баспасы, 2002 жыл. ISBN 9965-607-02-8