Есекқырған
Уикипедияден
 Бұл сурет 1990 жылы АҚШ Геологиялық Бақылауымен Voyager суретінен 1979 жылы түсірілген. Түстері әдейілеп анықтап көру үшін әсерленген. |
|||||||||||||||||||||||
| Орбиталық сипаттамасы[1][2] | |||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Дәуірі J2000 | |||||||||||||||||||||||
| Афелиі: | 816,520,800 km 5.458104 AU |
||||||||||||||||||||||
| Перигелиі: | 740,573,600 km 4.950429 AU |
||||||||||||||||||||||
| Үлкен жарты білігі: | 778,547,200 km 5.204267 AU |
||||||||||||||||||||||
| Шоғырланбауы: | 0.048775 | ||||||||||||||||||||||
| Орбиталық мезгілі: | 4331.572 days 11.85920 yr |
||||||||||||||||||||||
| Ауытқы мезгілі: | 398.88 days[3] | ||||||||||||||||||||||
| Орташа орбит. жылд-ғы: | 13.07 km/s[3] | ||||||||||||||||||||||
| Мағыналы ауытқысы: | 18.818° | ||||||||||||||||||||||
| Аулақтауы: | 1.305° 6.09° to Sun's equator |
||||||||||||||||||||||
| Үдемелі түйін бойлығы: | 100.492° | ||||||||||||||||||||||
| Перигелий аргументі: | 275.066° | ||||||||||||||||||||||
| Серіктері: | 63 | ||||||||||||||||||||||
| Физикалық сипаттамалары | |||||||||||||||||||||||
| Екуаторлық радиусы: | 71,492 ± 4 km[4][5] 11.209 Earths |
||||||||||||||||||||||
| Полюстік радиусы: | 66,854 ± 10 km[4][5] 10.517 Earths |
||||||||||||||||||||||
| Бет ауқымы: | 6.21796×1010 km²[6][5] 121.9 Earths |
||||||||||||||||||||||
| Деңгейі: | 1.43128×1015 km³[3][5] 1321.3 Earths |
||||||||||||||||||||||
| Массасы: | 1.8986×1027 kg[3] 317.8 Earths |
||||||||||||||||||||||
| Мағыналы тығыздығы: | 1.326 g/cm³[3][5] | ||||||||||||||||||||||
| Екуатордағы ауырлық күшінің үдеуі: | 24.79 m/s²[3][5] 2.528 g |
||||||||||||||||||||||
| жыту тездігі: | 59.5 km/s[3][5] | ||||||||||||||||||||||
| Жұлдыздық айналым мезгілі: | 9.925 h[7] | ||||||||||||||||||||||
| Екуатордағы айналым тездігі: | 12.6 km/s 45,300 km/h |
||||||||||||||||||||||
| Біліктік еңкейісі: | 3.13°[3] | ||||||||||||||||||||||
| Солтүстік полюстің оң үдемелігі: | 268.057° 17 h 52 min 14 s[4] |
||||||||||||||||||||||
| Солтүстік полюстің ауытқылауы: | 64.496°[4] | ||||||||||||||||||||||
| Албедо: | 0.343 (bond) 0.52 (geom.)[3] |
||||||||||||||||||||||
| Бетттік темп-сы: 1 bar level 0.1 bar |
|
||||||||||||||||||||||
| Көрінетін мөлшері: | -1.6 to -2.94[3] | ||||||||||||||||||||||
| Бұрыштық өлшемі: | 29.8" — 50.1"[3] | ||||||||||||||||||||||
| Сын есімдері: | Jovian | ||||||||||||||||||||||
| Атмосферасы | |||||||||||||||||||||||
| Беттік қысымы: | 20–200 kPa[8] (cloud layer) | ||||||||||||||||||||||
| Құрамы: |
|
||||||||||||||||||||||
Есекқырған (кейде Юпитер) — Күн жүйесінің бесінші ғаламшары.
Қызылжұлдыз мен Сатурн(Қоңырқай) ғаламшарларының арасында орналасқан. Есекқырған Күннен 773 млн. шақырым қашықтығында орналасқан. Есекқырған Күн жүйесінің ең үлкен ғаламшары. Диаметр бойынша ол 11 есе Жерден үлкен, салмағы бойынша ше 300 есе үлкен.
Есеккқырғанның бір жылы Жердегі 11 жылына сәйкес, яки Есекқырған Күнді 11 жылда бір айналады. Бірақ Есенқырғанда Жердегідей жыл мезгілдері жоқ, өйткені ғаламшардың белі оның орбитасының жазықтығына перпендикуляр болып тұр. Есекқырғанның, Жермен сәйкестегенде, жылы ұзақ болса, тәулігі өте қысқа.
Есекқырғанның бір тәулігі 9 сағат 50 минутқа сәйкес. Ол бар үлкен ғаламшарлар секілді өте жылдам өз белін айналады.
Ғаламшар бетіндегі орта шама температурасы −138 °C. Есекқырғанның табиғи серіктері — Еуропа(серік), Каллипсо, Ио, Ганимед.
[өңдеу] Атауы
Юпитер көне юнандардың Зевс құдайының мадағына атаған. «Юпитер» бұл Зевс құдайының латын аты.
Қазақтың атауы «Есекқырған» ғаламшардың ерте аспанға шыққанынан пайда болған. Есек керуенді басқаратын адамдар оны Шолпан ғаламшарымен шатасып, есектерді ерте оянған. Есектер дұрыс дем алмай, таңертенге шейін шыда алмағаннан өліп қырылған. Соңдықтан ел аузында ғаламшарды Есекқырған деп атау бастаған.
|
|||||||||||||||||
Дәйексөз алу <ref> tags exist, but no <references/> tag was found қатесі
