Жаңа Гвинея аралы
 |
Мына мақаланы не бөлімін Жаңа Гвинея дегенмен біріктіру ұсынылған. (Талқылауы) |
 |
|
| Geography | |
|---|---|
| Орналасуы | Melanesia |
| Координаттары | Координаттар: 5°20′ о. е. 141°36′ ш. б. / 5.333333° о. е. 141.6° ш. б. (G) (O)5°20′ о. е. 141°36′ ш. б. / 5.333333° о. е. 141.6° ш. б. (G) (O) |
| Топарал | Malay archipelago |
| Аумағы | 786 000 км2 (303,4763 sq mi)Үлгі:Convinfobox/2 |
| Area rank | 2nd |
| Highest elevation | 4 884 м (16,024 фт) |
| Highest point | Puncak Jaya |
| Country | |
|
Indonesia
|
|
| Provinces | Papua West Papua |
|
Papua New Guinea
|
|
| Provinces | Central Simbu Eastern Highlands East Sepik Enga Gulf Madang Morobe Oro Southern Highlands Western Western Highlands West Sepik Milne Bay National Capital District |
| Demographics | |
| Жұрт саны | ~ 7.5 million (as of 2005) |
| Тығыздығы | 8 /км2 (21 /sq mi) |
| Ethnic groups | Papuan and Austronesian |
Жаңа Гвинея аралы(ағылшыншы New Guіnea, индонезияша Іrіan) — Тынық мұхиттың батысындағы арал. Меланезия топаралына кіреді. Үлкендігі жағынан Жер шарындағы Гренландиядан кейінгі екінші арал. Ауд. 829 мың км² . Австралиядан Торрес бұғазы бөліп тұр. Аралдың орталық бөлігінде батыстан шығысқа қарай Орталық таулар созылып жатыр (абс. биікт. 5030 м, Джая тауы), ал солт-нде Жағалаулық таулар (абс. биікт. 4103 м, Бангета тауы) орналасқан. Оңтүстік бөлігі ойпатты кең жазық, абсолюттік биіктігі 100 м-ден аспайды, оңтүстік-батысы — батпақты. Солтүстік жартысының климаты — экваторлық, оңтүстігінде — субэкваторлық. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері жазықта 1000 мм, таулы аймақтарда 4000 мм-ге дейін жетеді. Биікт. 4000 м-ден асатын тауларда мұздықтар қалыптасқан. Өзендері ұзын, суы мол (Мамберамо, Сепик, Дигул, Флай), кеме жүзуге қолайлы. Ылғалды тропиктік орман өседі. Оңт-нде саванна кездеседі. Ормандарда папоротник, лавр, мирта, қылқан жапырақты ағаштар өседі. Жануарлары — кенгуру, қалталы борсық, крокодил. Аралдың батыс бөлігі Индонезияның территориясына (Батыс Ириан), шығысы Папуа — Жаңа Гвинея мемлекетінің территориясына енеді. Аралдың тұрғылықты халқы — папуастар мен меланезиялықтар. Негізгі кәсібі — егіншілік. Негізінен, батат, жүгері өсіреді. Кокос пальмасы, какао, кофе, каучук гевеясы плантациялары бар. Мұнай, күміс, алтын, көмір өндіріледі. Балық аулау кәсібі дамыған. Ірі қалалары: Порт-Морсби, Маданг (Папуа — Жаңа Гвинея), Соронг, Джаяпура (Индонезия). Жаңа Гвинея аралында европалықтардан алғаш рет 16 ғ-дың 1-жартысында португал саяхатшылары болып қайтты. Аралды орыс ғалымы Н.Н. Миклухо-Маклай (1846 — 1888) зерттеген.
Сілтемелер [өңдеу]
Қазақ энциклопедиясы
 |
Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет.
Мақаланы безендіру нұсқаулығына сәйкес көркемдеңіз.
|
 |
Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
