Железин ауданы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Аудан
Железин ауданы
Ту
Ту
Ел Қазақстан
Облысы Павлодар облысы
Әкімі Жанат Рашитұлы Шұғаев
Құрылған уақыты 1938
Жер аумағы 7,7 мың км² км²
Ресми тілі қазақ тілі
Тұрғыны 19 389[1] адам (2012)
Уақыт белдеуі UTC+6
Пошта индекстері 140400-140410
Автомобиль коды S/14

Железин ауданы - Павлодар облысы

Железин ауданы 1938 жылы құрылды. Әкімшілік орталық – Железинка а., облыс орталығына дейін (Павлодар қ.) 188 километр.

Физикалық-географиялық сипаттамасы[өңдеу]

Географиялық жағдайы[өңдеу]

Ауданы 7,6 мың км². Солтүстігінде Омбы облысымен, солтүстік-батысында – Новосібір облысымен, оңтүстігінде – Қашыр ауданымен шектеседі, шығысында – Ертіс ауданынан Ертіс өзені арқылы бөлінген.

Климаты[өңдеу]

Аудан климаты қатал континентальды, көктем-жаз айларында құрғақшылық орын алады, жауын-шашын көбінесе жаз ортасында болады, жазда және қыста жоғарғы температура орына алады, кеш көктемгі және ерте күзгі салқындармен ерекшеленеді, жыл бойы жел соғып тұрады. Қаңтар-ақпан айларында ең төмен, ал маусым-шілде айларында ең жоғарғы температура байқалады. Қаңтардың орташа температурасы −18º −19ºС-қа, шілденің - +19º +20ºС-қа тең. Жауын-шашынның орта жылдық мөлшері— 275,5 мм, кейде 300 мм-ге жетеді. Жауын-шашынның көп түсетін кезі – маусым-шілде айларының соңында, кейде тамыз айында. 10 см қар жамылғысы қараша айының соңында бекиді, жоғарғы биіктікке ақпан айының соңы – наурыз айының басында жетеді.

Жер бедері мен гидрография[өңдеу]

Аудан аумағы көбінесе жазық жер болып келеді, онда сазда мен көлдер тұнып қалған бітеу ойпаттар көп. Аудан аумағында Жарағаш, Айлақ және т.б. көлдер бар, Ертіс өзені ағып өтеді. Жер қойнауында табиғи құрылыс материалдары бар. Топырақ көбінесе қара, кейде сортаң түрі де кездеседі. Жусан, бетеге өседі, ауданның 18% -не жуығын қайыңдар алады. Қара топырақты жазықтар қайыңдармен бірге көркем ландшафт құрайды

Флора және фауна[өңдеу]

Аудан жерін орманды-дала белдемінің күлгін қара топырағы көмкерген. Онда бетеге мен селеуаралас әр түрлі шөптер өскен. Қайыңды және қайыңды-теректі (итмұрын, тал, мойыл аралас) орман шоқтары кездеседі. Ондай жерлерде шие, итмұрын, қарақат, жидек, бүлдірген өседі. Жануарлар дүниесінен қасқыр,түлкі, қарсақ, күзен, қоян, борсық, сарышұнақ, суыр; өзен мен көлдерде және оған таяу жерлерде қаз, үйрек, аққу, қасқалдақ, тырна, қызғыш, тауқұдірет, орман шоқтарында бұлан, елік, бүркіт, жапалақ, қарға, сауысқан, далада бозторғай, шымшық, т.б. мекендейді. Ертіс өзенінде ақ балық, бекіре тұқымдастар, алабұға, сазан, шортан, көлдерде шабақ, алабұға, т.б. кездеседі.

Халқы[өңдеу]

Этникалық құрамы[өңдеу]

Ұлттық құрам (2012 жылдың 1 қаңтарына)

  • орыстар — 7 937 адам (46,15 %)
  • қазақтар—6 965 адам (40,5 %)
  • украиндер — 640 адам (3,72 %)
  • немістер — 946 адам (5,5 %)
  • татарлар — 254 адам (0,15 %)
  • белорустар — 143 адам (0,83 %)
  • басқалары — 312 адам (1,81 %)
  • Барлығы— 17 197 адам (100,00 %)

Санның серпінділігі[өңдеу]

1999 жылы халық саны— 26,3 мың адамды, 2012 жылы — 17,19 мың адамды құрады. Халықтың орташа тығыздығы 1999 жылы 1 км² 3,45 адамнан, ал 2012 жылы 2,23 адамнан келді.

Тарихы[өңдеу]

РСФСР АКЖО 1953 жылғы 31 қаңтардағы қаулысымен Максим-Горький ауданын үлкейту нәтижесінде Үрлітөбелі ауданы құрылды. Қайта құрылған Үрлітөбелі ауданына Максим-Горький ауданынан 13 ауылдық кеңестер берілді. Аудан Жоғарғы Кеңес Президиумының 1963 жылғы 2 қаңтардағы Жарлығымен жойылған Үрлітөбелі ауданынан берілген 10 ауылдық кеңесі бар аудан ретінде құрылған.

Әкімшілік-аумақтық бөлінуі[өңдеу]

Аудан аумағында 13 ауылдық аймақ бар: Железинка, Ақтау, Алакөл, Башмачный, Уалихан, Веселорощинский, Еңбекші, Новомирский, Қазақстан, Лесной, Михайловский, Озёрновский (орталығы - Озёрное ауылы), Прииртышский.

Экономика[өңдеу]

Аудан аумағы бойынша «Омбы—Қарасуық» теміржолы, «Павлодар—Железинка—Омбы», «Кашыр—Купино» автомобильді жолдары өтеді.

Ауылшаруашылық[өңдеу]

Ауданның ауылшаруашылық мамандандырылуы: бидай шаруашылығы (бидай), сүт шаруашылығы, тары, қаратұмық, күнбағыс өсіріледі, ет, тері шикізаты өндіріледі. Ауылшаруашылық өндіріспен айналысатын 13 ауылшаруашылық қожалықтары, 264 шаруа қожалықтары, 6706 жеке қоныстары айналысады, ауылшаруашылық өнімдерін қайта өндіру— 3 шұжық цехы, 3 сүтті қайта өндіру обьектілері, 7 жел диірмені, 1 жармаүккіш, 8 күнбағыс майын қайта өндеу цехы, 8 наубайхана (барлығы 30 қайта өндеу объектілері) бар.

Әлеуметтік сала[өңдеу]

Білім беру мен ғылым[өңдеу]

Ауданда 36 орта жалпы білім беру мектептері, 3 мектепалды ұйымдары мен 2 кәсіби лицей-мектебі бар.

Денсаулық сақтау[өңдеу]

Ауданда 2 аурухана және 7 дәрігерлік амбулаторлық-емхана ұйымдары бар, ондағы дәрігерлер және орта медициналық қызметкерлер саны сәйкесінше 24 және 108 адам.

Мәдениет[өңдеу]

Ауданда 16 кітапхана, 9 клуб мекемелері бар. 1935 жылдан бастап аудандық газет шығарылады. Көркемөнердің монументалды ескерткіші Кеңес Одағының батыры И.В. Бабинге арналған 1965 жылы даталанған мүсін мен 1920 жылғы И.Д. Путинцев бастамасымен В.И. Ленинге арналған бақ болып табылады. Аудан тұрғындары үшін Железинка орталық аудандық кітапхана қызмет етеді.

Әйгілі адамдар[өңдеу]

  • Кеңес Одағының батырлары: И. В. Бабин, А. С. Квитков, И. Г Ледовской.;
  • Социалистік Еңбек ерлері: Ж. К Жүсіпов., М. И.Трусов.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Павлодар облысының статистика департаменті