Жем (өзен)

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
(Жем (өзені) бетінен бағытталған)
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Жем
Сипаттамасы
Ұзындығы 712 км
Су алабының
ауданы
40 400 км²
Су ағысы
Бастауы Мұғалжар тау
 · Координаттары 49°10′00″ с. е. 58°45′00″ ш. б. / 49.166667° с. е. 58.75° ш. б. (G) (O) (Я)
Сағасы Каспий теңізі
 · Координаттары Координаттар: 46°45′00″ с. е. 53°10′00″ ш. б. / 46.75° с. е. 53.166667° ш. б. (G) (O) (Я)46°45′00″ с. е. 53°10′00″ ш. б. / 46.75° с. е. 53.166667° ш. б. (G) (O) (Я)
Орналасуы
өзені 1900 жыл
өзені 1900 жыл
Ел Қазақстан

Жем (Ембі) – Каспий алабындағы өзен. Ақтөбе және Атырау облыстары жерімен ағып өтеді. Ұзындығы 712 км, су жиналатын алабы 40 мың км²-ге жуық. Жем Мұғалжар тауының 365 метрлік оңтүстік-батыс беткейінен басталады, Жанай және Жалаңаш өзендерінің қосылған жерінен бастау алады.. Каспий ойпатының шығысын бойлай ағады. Каспий теңізіне жетпей тартылып қалады. Аңғары жоғарғы және орта ағысында жақсы байқалады. Төменгі ағысында тармақтар арқылы жалғасқан шағын шөл және сор тізбектерге айналған. Жағалауы құм және саз жыныстарынан түзілген. Арнасы ирелең келеді, көбіне қарасуларға бөлініп қалады. Басты салалары: Темір, Атжақсы. Негізінен қар суымен толығады. Жылдық орташа ағысы (Дүйсеке ағысы тұсында) 488 млн. м³, орташа жылдық су ағымы Жанбике ағысы тұсында 11,3 м³/с. Қарашада суы қатып, сәуірде ериді. Минералдылығы көктемде 400 мг/л, ең төм. деңгейі кезінде 1500 мг/л. Жем ауыз су ретінде шабындық суғаруға, жайылым суландыруға пайдаланылады.

Бастауынан сағаға дейінгі жалпы құламасы 390 м. Жем қар суымен қоректенеді. Су ағынының 96%-ы, өзен сағасында 100%-ға дейінгі мөлшері су тасуы кезінде қалыптасады. Жем өзенінің көп жылдық ағынының орташа жылдық шығыны 15,5 м³/сек болғанда, көп жылдық орташа көлемі (Дүйсекесу посты) 488 млн.м3. Суы мол жылдары өзеннің ағыны 1 млрд.м3-ден (1942 ж.) асып, суы тапшы жылдары Пул көрсеткіш 40 есеге дейін азайып кетеді.

[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы, 3 том