Зауза қоңыз

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Melolontha
A cockchafer (Melolontha melolontha)at take-off
A cockchafer (Melolontha melolontha)
at take-off
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Animalia
Жамағаты: Arthropoda
Табы: Insecta
Сабы: Coleoptera
Тұқымдасы: Scarabaeidae
Кіші тұқымдасы: Melolonthinae
Тегі: Melolontha
Fabricius, 1775
Species

Many, see text

A.
Зауза қоңыз.

Зауза қоңыз(Melolontha) – қаттықанаттылар отрядының тақта мұрттылар тұқымдасына жататын жәндіктер. Негізінен Еуразия құрлығында кең тараған (36 түрі белгілі). Қазақстанда кездесетін 2 түрі бар: шығыс Зауза қоңызы (M. hіppocastanі) және батыс Зауза қоңызы (M. melolontha). Зауза қоңыз денесінің ұзындығы 20 – 32 мм, түсі қара қоңыр, қанатының үсті қоңырқай жирен түсті болады. Қос жұп қанаттарының 1-жұбы мүйізденіп, қатты қанатқа (''элитра'') айналған; 2- жұбы жарғақ қанатты болып келеді. Қос мұртшаларының ұшы жолақтанған тақта тәрізді. Ауыз аппараты – ''кеміргіш''. Бұлар – дара жыныстылар, толық түрленіп дамиды. Дернәсілінің түсі ақшыл, басы қоңыр түсті, кеудесінде үш жұп аяқтары болады. Дернәсілі топырақ арасында (3 – 4 жылда) өсіп-жетіледі де, жас ағаштардың тамырын зақымдайды. Көктемде ағаш жапырағын жейді. Зауза қоңыздың дернәсілін жою үшін топыраққа инсектицидтер шашады. Ал қоңыздарды ағаштан сілкіп түсіріп, жинап құртады.[1]

Басы[өңдеу]

Ауыз мүшелері мен сезім мүшелері қоңыздың басына орналасқан. Алдыңғы жағында көлденең пластинка тәрізді жоғары ерні бар. Оның арт жағынан ауыз тесігін екі жанынан жиектеп тұратын екі жұп жақтары көрінеді. Ауыздың астыңғы жағында төменгі ерні болады. Төменгі жақтары мен төменгі ерінінде дәм сезу және сипап сезу мүшелері қызметін атқаратын екі жұп мұртшалары бар.

Қоңыздың басында екі күрделі көзі болады. Әрбір көз бірнеше мың жай көзшелерден құралады. Көздерінің алдыңғы жағынан мұртшалар көрінеді , олардың ұштарында жалпақтау келген бірнеше пластинкалары бар. Пластинкалар иіс сезім мүшелерінің қызметін атқарады. Олар зауза қоңызының аталығынан гөрі аналығында жақсы жетілген. Көкіректің алдыңғы бөлігіне бас батыңқы орналасқан. Қоңыз басын еңкейте алады, бірақ жан-жағына бұра алмайды. [2]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. "Қазақ Энциклопедиясы",4 том 3 бөлім
  2. Зоология, 6-7, (1986),75 б, 7-2481