Иван III Васильевич

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Иван III Васильевич (Ұлы Иван есімімен танымал ; 22 қаңтар 1440 — 27 қазан 1505) —1465-1505 жылдар аралығындағы мәскеудің лы князі, мәскеудің ұлы князі Василия II Васильевич Темныйдың ұлы. Иван Васильевичтің басқаруы тұсында Мәскеу маңындағы орыс жерлерінің басым бөлігі бірігіп, жалпыорысмемлекеттік орталығына айналуына себепкерлік етті. Елді ордын хан үкіметінен іржола босатуға қол жеткізілді; Сот ісі - мемлекет заңдарының жинағы қабылданды және бірнеше жергілікті жер иелену жүйесіне байланысты реформалар жасалды.


Балалық және жастық шағы[өңдеу]

Иван III 1440 жылы 22 қаңтарда мәскеудің ұлы князі Василий Васильевичтің[1]. отбасында дүниеге келді. Иванның анасы Мария Ярославна үлесті князь Ярослав Боровскийдің қызы. Ол апостол Тимофейдің еске алу күнінде туылды және осыған орай өзінің Тимофей атты "бірінші есімін" иеленді. Жуық арадағ шіркеу мерекелерінің бірі әулие Златоус Иоаннаның айтулы күні болатын. Осыған орай көпке танымал тұлғаның есімі жас балаға берілді. Иван ІІІ ерте балалық шағы жайындағы мәліметтер сақталмаған, алайда ол өз әкесінің сарайында тәрбие алған болуы керек.

Ұлы князьдік таққа келу[өңдеу]

Сыртқы саясат[өңдеу]

«Жер жинағы»[өңдеу]

Новгородтың қосылуы[өңдеу]

Картина К. В. Лебедева «Марфа Посадница. Уничтожение новгородского веча»


Стояние на Угре. Миниатюра летописного свода (XVI век)
Картина Н. С. Шустова «Иоанн III свергает татарское иго, разорвав изображение хана и приказав умертвить послов» (1862)

Противостояние с Великим княжеством Литовским и Пограничная война 1487—1494 годов[өңдеу]

Литовск Ұлы княздігімен қарсыласу және 1487-1494 жылдардағы Шека

Крым хандығымен Одағы[өңдеу]

Крымский хан Менгли-Гирей (фрагмент османской миниатюры XVI века)

Казан хандығымен қарым-қатынасы[өңдеу]

Солтүстік-батыс бағыт: Ливонмен және Швециямен соғыстары][өңдеу]

Литвамен соғыс 1500—1503 жылдар[өңдеу]

«Жер жинау» мен «тверді алудың» жалғасы[өңдеу]

Память: Иван III на почтовой марке России, 1995

Пермь мен Юграға саяхат[өңдеу]

Ішкі саясат[өңдеу]

Жаңа қосылған жерге ықпал ету[өңдеу]

Мәдени және идеологиялық саясат[өңдеу]

Сәулет өнері[өңдеу]

Әдебиет[өңдеу]

Үкімет идеологиясы , лауазым және елтаңба[өңдеу]

Прорисовка великокняжеской печати, датируемой 1497 годом


Шіркеу саясаты[өңдеу]

Алғашқы қақтығыстар[өңдеу]

1490 жылғы дінбұзарлық пен жиылыс[өңдеу]

Жанұясы мен таққа мұрагер отырғызу мәселесі[өңдеу]

Софья Палеолог. Реконструкция С. А. Никитина, 1994 г.

Ұлы князьдің қазасы[өңдеу]

Тұлғасы мен мінезі[өңдеу]

Иван III Васильевич. Гравюра из «Космографии» А. Теве, 1575 год

Басқаруының қорытындысы[өңдеу]

Қосымша деректер[өңдеу]

ІІІ Иван Васильевич 1440 жылы 22 қаңтарда дүниеге келіп, 1505 жылдың 27 қазанында қайтыс болған. Ұлы Иван деген атпен де белгілі. Ол алғаш болып «Бүкіл Русьтің үлы князі» деген атақты алған Мәскеудің үлы князі. Ұлы Иванның тұсында орыс мемлекеті Алтын Ордаға бағынышты болудан қүтылып, шекарасын кеңейте бастады. Иван 16 жасқа толғанда Мәскеудің үлы князі II Василий ұлын елді өзімен тең басқарушы етіп тағайындады. Иван 22 жасқа толғанда әкесі қайтыс болып, ол таққа отырды.

Иван бозбала кезінде-ақ татарларға қарсы жорықтарға қатысты. Ол орыс жерлерінің «жинаушысына» айналып, Мәскеу мемлекетінің территориясын кеңейтті. Бұл орайда ол тамаша дипломатиялық әдіс-тәсілдер қолдана білді: кей жағдайларда жерлерді сатып алса, енді бірде күшпен тартып алды. Мәскеу Кремліне жөндеу жұмыстарын жүргізді. Ол мүмкіндігінше көршілерімен тату болуға, мақсатына жету жолында біртіндеп, ақырын қадам жасауды дүрыс көрді. Ұлы Иван Мәскеу князьдарының ішіндегі «патша», «самодержавтық» деген атақтарға алғаш ие болған адам. 1492 жылы Иван Нарова өзенінің бойынан Ивангород деп аталатың тастан қаланған мықты қамал салдырды. Қамалды салдырудағы мақсаты - Новгород жерін батыстағы көршілерден қорғау болатын. Ресейдің Еуропадағы мәртебесін барынша көтеріп кеткен Иван 1505 жылы қайтыс болды.

Сілтемелер[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

Ұ 46 Ұлы императорлар. – Алматы: “Aруна” баспасы. – 208 бет. – Сер.: “1100 қызықты деректер”. ISBN 978-9965-26-591-4

  1. Иван был вторым сыном княжеской четы, однако старший сын Юрий умер в раннем возрасте.