Ирландия

ирландша Éire Ireland
Ирландия елтаңбасы
Әнұраны: Amhrán na bhFiann  (Irish) "The Soldier's Song"
Үлгі:Map caption
Елордасы (және ең ірі қаласы)		Dublin 53°26′N, 6°15′W
Ресми тілдері		Irish, Ағылшын тілі
Үкімет түрі		Republic
—	President	Mary McAleese
—	Taoiseach	Enda Kenny
Тәуелсіздік		from the UK
—	Declared	Қаңтардың 21 1919
—	Recognised	Желтоқсанның 6 1922
ЕО мүшелігі		Қаңтардың 1 1973
Аумағы
—	Барлығы	70 273  км² (120th)  sq mi
—	Су (%)	2.00
Жұрты
—	2006 сарап.	4,234,925 (121st)
ЖІӨ (АҚТ)		2006 сарап.
—	Бүкіл	$177.2 billion (49th)
—	Жан басына шаққанда	$43,600 (4th)
ЖІӨ (nominal)		2006 сарап.
—	Бүкіл	$202.9 billion (30th)
—	Жан басына шаққанда	$50,150 (5th)
АДИ (2004)		0.956 (high) (4th)
Ұлттық ақшасы		Еуро (€)1 (EUR)
Уақыт белдеу(лер)і		WET (UTC+0)
—	Жазғы уақыт	IST (WEST) (UTC+1)
Интернет үйшігі		.ie2
Телефон белгілемесі		+353
1 Prior to 1999: Irish pound. 2 The .eu domain is also used, as it is shared with other European Union member states.

Ирла́ндия, Ирланд Республикасы (ирландша Éire, Poblacht na hÉireann; ағылш. Ireland, Republic of Ireland) — Ирландия аралының көбін алып жатқан Батыс Еуропа мемлекеті. Ауданы — 70,2 мың км². Елдің аты ирландша Éire деген сөзден шыққан. Астанасы — Дублин.

Атауы

1937 ж конституциясы бойынша мемлекет аты — "Éire, немесе, ағылшынша, Ireland" деп бекітілген. Билігін бүкіл аралға тарату ниетімен 1949 ж. Дублин ел атауын "Ирландия Республикасы" деп өзгертті.

Жағрапиясы

Жағрапиялық мағлұматтарды Ирландия аралы және Ирландия жағрапиясы деген мақалалардан қараңыз.

Саяси құрлымы

Кэрри графтығы

Ирландия — республика.

Қазіргі конституциясы 1937 жылдың 1 шілдесінде плебисцитта қабылданды. 1937 жылдың 29 желтоқсанында күшке енді .

Ирландия президенті (ирл. Uachtarán) халық референдумымен 7 жылда бір рет сайланады. Президенттің, үкімет сұранысы бойынша парламенттің төменгі палатасын шақыруға және таратуға құқығы бар, ол заңдарды жариялайды, соттар мен басқа да жоғарғы лауазымдарды тағайындайды және бас қолбасшы лауазымына ие болады.

Шын мәнінде үкімет басы — премьер-министрді (Taoiseach) — өкілдер палатасының ұсынысы бойынша президент тағайындайды.

Жоғарғы заң шығарушы орган — парламент (ирл. Tithe An Oireachtais). Құрамында 2 палата бар: өкілдер палатасы мен сенат.

Өкілдер палатасында 160-тан 170-ге дейін мүше бар. Олар халық тарапынан тікелей құпия дауысберу арқылы сайланады.

Сенат құрамында 60 мүше бар, олардың 11-ін премьер-министр тағайындайды, 6-ы Ұлттық және Дублин университеттерімен сайланады, 43-і жанама сайлау арқылы ерекше тізіммен (тізімдегі кандидаттар әртүрлі мекемелер мен ұжымдардың ұсынысымен кіргізіледі) өтеді. Сенаттың сайлау коллегиясы 900 адамнан тұрады, олардың ішінде өкілдер палатасының мүшелері, муниципалитеттер мен графтықтар кеңесінің мүшелері бар. Палаталардың жұмыс мерзімі — 7 жыл.

Әкімшілік құрлымы

• Ленстер провинциясы (Leinster/Cúige Laighean):
  • Карлоу (Carlow/Contae Cheatharlaigh)
  • Дублин (Dublin/Contae átha Cliath)
  • Килдэр (Kildare/Contae Chill Dara)
  • Килкенни (Kilkenny/Contae Chill Chainnigh)
  • Лииш (Laois/Contae Laoise)
  • Лонгфорд (Longford/An Longphort)
  • Лаут (Louth/Contae Lú)
  • Мит (Meath/Contae na Mí)
  • Оффали (Offaly/Contae Uíbh Fhailí)
  • Уэстмит (Westmeath/Contae na hIarmhí)
  • Уэксфорд (Wexford/Contae Loch Garman)
  • Уиклоу (Wicklow/Contae Chill Mhantáin)
• Манстер провинциясы (Munster/Cuige Mumhan):
  • Клэр (Clare/Contae an Chláir)
  • Корк (Cork/Contae Chorcaí)
  • Кэрри (Kerry/Contae Chiarraí)
  • Лимерик (Limerick/Contae Luimnigh)
  • Типперэри (Tipperary/Contae Thiobraid árainn)
  • Уотерфорд (Waterford/Contae Phort Láirge).
• Коннахт провинция (Connacht/Cúige Chonnacht):
  • Голуэй (Galway/Contae na Gaillimhe)
  • Литрим (Leitrim/Contae Liatroma)
  • Майо (Mayo/Contae Mhaigh Eo)
  • Роскоммон (Roscommon/Contae Ros Comáin)
  • Слайго (Sligo/Contae Shligigh).
• Ольстер провинциясы (Ulster/Cúige Ulaidh):
  • Каван (Cavan/Contae An Chabháin)
  • Донегол (Donegal/Contae Dhún na nGall)
  • Монахан (Monaghan/Contae Mhuineacháin).

Ирландия Республикасы Дублин Уиклоу Уэксфорд Карлоу Килдэр Мит Лаут Монахан Каван Лонгфорд Уэстмит Оффали Лиишь Килкенни Уотерфорд Корк

Керри Лимерик Типперэри Клэр Голуэй Мейо Роскоммон Слайго Литрим Донегол Солтүстік Ирландия Фермана Тирон Лондондерри Антрим Даун Арма

Типперэри графтығы 2 суб-субъект болып басқарылады: Типперэри Солтүстік Ридинг және Типперэри Оңтүстік Ридинг.

Мәдениеті

International organizations
Еуропа Одағы Алмания • Аустрия • Белгия • Бұлғарстан • Грекия • Дания • Естония • Ирландия • Испания • Италия • Құрама Патшалық • Қыбыр • Латвия • Литуания • Лүксембор • Мажарстан • Малта • Недерландия • Польша • Португалия • Румыния • Словакия • Словения • Финландия • Франция • Швеция • Чехия Организация экономического сотрудничества и развития / Organisation de coopération et de développement économiques Алмания • Америка Құрама Штаттары • Аустралия • Аустрия • Белгия • Грекия • Дания • Жаңа Зеландия • Жапония • Ирландия • Исландия • Испания • Италия • Канада • Құрама Патшалық • Лүксембор • Мажарстан • Мексика • Недерландия • Норуегия • Оңтүстік Корея • Польша • Портуғалия • Слоуакия • Түркия • Финландия • Франция • Чехия • Швеция • Швейцария