Ирландия
Қазақша Уикипедияның мағлұматы
| ирландша: Éire
Ireland
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Әнұраны: Amhrán na bhFiann (Irish) "The Soldier's Song" |
||||||
| Елордасы (және ең ірі қаласы) |
Dublin |
|||||
| Ресми тілдері | Irish, English | |||||
| Үкімет түрі | Republic | |||||
| — | President | Mary McAleese | ||||
| — | Taoiseach | Bertie Ahern, TD | ||||
| Independence | from the UK | |||||
| — | Declared | 21 January 1919 | ||||
| — | Recognised | 6 December 1922 | ||||
| ЕО мүшелігі | January 1 1973 | |||||
| — | Су (%) | 2.00 | ||||
| Жұрты | ||||||
| — | 2006 сарап. | 4,234,925 (121st) | ||||
| ЖІӨ (АҚТ) | 2006 сарап. | |||||
| — | Бүкіл | $177.2 billion (49th) | ||||
| — | Тұлға басына | $43,600 (4th) | ||||
| ЖІӨ (nominal) | 2006 сарап. | |||||
| — | Бүкіл | $202.9 billion (30th) | ||||
| — | Тұлға басына | $50,150 (5th) | ||||
| АДИ (2004) | ||||||
| Ұлттық пұлы | Euro (€)1 (EUR) |
|||||
| Уақыт белдеу(лер)і | WET (UTC+0) | |||||
| — | Summer (ЖУ) | IST (WEST) (UTC+1) | ||||
| Интернет үйшігі | .ie2 | |||||
| Телефон белгілемесі | +353 | |||||
| 1 Prior to 1999: Irish pound. 2 The .eu domain is also used, as it is shared with other European Union member states. |
||||||
Ирла́ндия, Ирланд Республикасы (ирландша: Éire, Poblacht na hÉireann; ағылшынша: Ireland, Republic of Ireland) — Ирландия аралының көбін алып жатқан Батыс Еуропа мемлекеті. Ауданы — 70,2 мың км². Елдің аты ирландша: Éire деген сөзден шыққан. Астанасы — Дублин.
Мазмұны |
[өңдеу] Атауы
1937 ж конституциясы бойынша мемлекет аты — "Éire, немесе, ағылшынша, Ireland" деп бекітілген. Билігін бүкіл аралға тарату ниетімен 1949 ж. Дублин ел атауын "Ирландия Республикасы" деп өзгертті.
[өңдеу] Жағрапиясы
Жағрапиялық мағлұматтарды Ирландия аралы және Ирландия жағрапиясы деген мақалалардан қараңыз.
[өңдеу] Саяси құрлымы
Ирландия — республика.
Қазіргі конституциясы 1937 жылдың 1 шілдесінде плебисцитта қабылданды. 1937 жылдың 29 желтоқсанында күшке енді .
Ирландия президенті (ирл. Uachtarán) халық референдумымен 7 жылда бір рет сайланады. Президенттің, үкімет сұранысы бойынша парламенттің төменгі палатасын шақыруға және таратуға құқығы бар, ол заңдарды жариялайды, соттар мен басқа да жоғарғы лауазымдарды тағайындайды және бас қолбасшы лауазымына ие болады.
Шын мәнінде үкімет басы — премьер-министрді (Taoiseach) — өкілдер палатасының ұсынысы бойынша президент тағайындайды.
Жоғарғы заң шығарушы орган — парламент (ирл. Tithe An Oireachtais). Құрамында 2 палата бар: өкілдер палатасы мен сенат.
Өкілдер палатасында 160-тан 170-ге дейін мүше бар. Олар халық тарапынан тікелей құпия дауысберу арқылы сайланады.
Сенат құрамында 60 мүше бар, олардың 11-ін премьер-министр тағайындайды, 6-ы Ұлттық және Дублин университеттерімен сайланады, 43-і жанама сайлау арқылы ерекше тізіммен (тізімдегі кандидаттар әртүрлі мекемелер мен ұжымдардың ұсынысымен кіргізіледі) өтеді. Сенаттың сайлау коллегиясы 900 адамнан тұрады, олардың ішінде өкілдер палатасының мүшелері, муниципалитеттер мен графтықтар кеңесінің мүшелері бар. Палаталардың жұмыс мерзімі — 7 жыл.
[өңдеу] Әкімшілік құрлымы
- Ленстер провинциясы (Leinster/Cúige Laighean):
- Карлоу (Carlow/Contae Cheatharlaigh)
- Дублин (Dublin/Contae átha Cliath)
- Килдэр (Kildare/Contae Chill Dara)
- Килкенни (Kilkenny/Contae Chill Chainnigh)
- Лииш (Laois/Contae Laoise)
- Лонгфорд (Longford/An Longphort)
- Лаут (Louth/Contae Lú)
- Мит (Meath/Contae na Mí)
- Оффали (Offaly/Contae Uíbh Fhailí)
- Уэстмит (Westmeath/Contae na hIarmhí)
- Уэксфорд (Wexford/Contae Loch Garman)
- Уиклоу (Wicklow/Contae Chill Mhantáin)
- Манстер провинциясы (Munster/Cuige Mumhan):
- Коннахт провинция (Connacht/Cúige Chonnacht):
- Ольстер провинциясы (Ulster/Cúige Ulaidh):
| Ирландия Республикасы |
Типперэри графтығы 2 суб-субъект болып басқарылады: Типперэри Солтүстік Ридинг және Типперэри Оңтүстік Ридинг.
[өңдеу] Экономикасы
[өңдеу] Тарихы
[өңдеу] Ирландия қарулы күштері
[өңдеу] Мәдениеті
Албания • Алмания • Андорра • Аустрия • Әзірбайжан1 • Әрменстан2 • Беларус • Белгия • Босна-Гершек • Бұлғарстан • Гүржістан1 • Дания • Естония • Ирландия • Исландия • Испания • Италия • Қазақстан1 • Құрама Патшалық • Қыбыр2 • Латуия • Лихтенштейн • Литуания • Лүксембор • Мажарстан • Македония • Малта • Молдова • Монако • Недерландия • Норуегия • Польша • Портуғалия • Ресей1 • Румыния • Сан-Марино • Слоуакия • Слоуения • Сербия • Түркия1 • Украина • Уатиқан • Финландия • Франция • Хорватия • Черногория • Чехия • Швеция • Швейцария • Грекия
Тәуелді және басқа аумақтар үшін Тәуелді аумақтар тізімін және Танылмаған елдер тізімін қараңыз.
Жоғрапиялық аңғартпалар: (1) Бір бөлігі Асияда; (2) Толығымен Азияда, бірақ қауымдастық-саясаттық жағынан Еуропаға қатысты; (3) Солтүстік Қыбырды тек Түркия танады.