Ирландия

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

ирландша: Éire Ireland
Сурет:COA of Ireland.svg
Әнұраны: Amhrán na bhFiann  (Irish) "The Soldier's Song"
Үлгі:Map caption
Елордасы (және ең ірі қаласы)		Dublin 53°26′N, 6°15′W
Ресми тілдері		Irish, English
Үкімет түрі		Republic
—	President	Mary McAleese
—	Taoiseach	Bertie Ahern, TD
Independence		from the UK
—	Declared	21 January 1919
—	Recognised	6 December 1922
ЕО мүшелігі		January 1 1973
—	Су (%)	2.00
Жұрты
—	2006 сарап.	4,234,925 (121st)
ЖІӨ (АҚТ)		2006 сарап.
—	Бүкіл	$177.2 billion (49th)
—	Тұлға басына	$43,600 (4th)
ЖІӨ (nominal)		2006 сарап.
—	Бүкіл	$202.9 billion (30th)
—	Тұлға басына	$50,150 (5th)
АДИ (2004)		0.956 (high) (4th)
Ұлттық пұлы		Euro (€)1 (EUR)
Уақыт белдеу(лер)і		WET (UTC+0)
—	Summer (ЖУ)	IST (WEST) (UTC+1)
Интернет үйшігі		.ie2
Телефон белгілемесі		+353
1 Prior to 1999: Irish pound. 2 The .eu domain is also used, as it is shared with other European Union member states.

Ирла́ндия, Ирланд Республикасы (ирландша: Éire, Poblacht na hÉireann; ағылшынша: Ireland, Republic of Ireland) — Ирландия аралының көбін алып жатқан Батыс Еуропа мемлекеті. Ауданы — 70,2 мың км². Елдің аты ирландша: Éire деген сөзден шыққан. Астанасы — Дублин.

[өңдеу] Атауы

1937 ж конституциясы бойынша мемлекет аты — "Éire, немесе, ағылшынша, Ireland" деп бекітілген. Билігін бүкіл аралға тарату ниетімен 1949 ж. Дублин ел атауын "Ирландия Республикасы" деп өзгертті.

[өңдеу] Жағрапиясы

Жағрапиялық мағлұматтарды Ирландия аралы және Ирландия жағрапиясы деген мақалалардан қараңыз.

[өңдеу] Саяси құрлымы

Толық мақаласы: Ирландияның саяси құрлымы

Кэрри графтығы

Ирландия — республика.

Қазіргі конституциясы 1937 жылдың 1 шілдесінде плебисцитта қабылданды. 1937 жылдың 29 желтоқсанында күшке енді .

Ирландия президенті (ирл. Uachtarán) халық референдумымен 7 жылда бір рет сайланады. Президенттің, үкімет сұранысы бойынша парламенттің төменгі палатасын шақыруға және таратуға құқығы бар, ол заңдарды жариялайды, соттар мен басқа да жоғарғы лауазымдарды тағайындайды және бас қолбасшы лауазымына ие болады.

Шын мәнінде үкімет басы — премьер-министрді (Taoiseach) — өкілдер палатасының ұсынысы бойынша президент тағайындайды.

Жоғарғы заң шығарушы орган — парламент (ирл. Tithe An Oireachtais). Құрамында 2 палата бар: өкілдер палатасы мен сенат.

Өкілдер палатасында 160-тан 170-ге дейін мүше бар. Олар халық тарапынан тікелей құпия дауысберу арқылы сайланады.

Сенат құрамында 60 мүше бар, олардың 11-ін премьер-министр тағайындайды, 6-ы Ұлттық және Дублин университеттерімен сайланады, 43-і жанама сайлау арқылы ерекше тізіммен (тізімдегі кандидаттар әртүрлі мекемелер мен ұжымдардың ұсынысымен кіргізіледі) өтеді. Сенаттың сайлау коллегиясы 900 адамнан тұрады, олардың ішінде өкілдер палатасының мүшелері, муниципалитеттер мен графтықтар кеңесінің мүшелері бар. Палаталардың жұмыс мерзімі — 7 жыл.

[өңдеу] Әкімшілік құрлымы

Толық мақаласы: Ирландия әкімшілік бірліктері

• Ленстер провинциясы (Leinster/Cúige Laighean):
  • Карлоу (Carlow/Contae Cheatharlaigh)
  • Дублин (Dublin/Contae átha Cliath)
  • Килдэр (Kildare/Contae Chill Dara)
  • Килкенни (Kilkenny/Contae Chill Chainnigh)
  • Лииш (Laois/Contae Laoise)
  • Лонгфорд (Longford/An Longphort)
  • Лаут (Louth/Contae Lú)
  • Мит (Meath/Contae na Mí)
  • Оффали (Offaly/Contae Uíbh Fhailí)
  • Уэстмит (Westmeath/Contae na hIarmhí)
  • Уэксфорд (Wexford/Contae Loch Garman)
  • Уиклоу (Wicklow/Contae Chill Mhantáin)
• Манстер провинциясы (Munster/Cuige Mumhan):
  • Клэр (Clare/Contae an Chláir)
  • Корк (Cork/Contae Chorcaí)
  • Кэрри (Kerry/Contae Chiarraí)
  • Лимерик (Limerick/Contae Luimnigh)
  • Типперэри (Tipperary/Contae Thiobraid árainn)
  • Уотерфорд (Waterford/Contae Phort Láirge).
• Коннахт провинция (Connacht/Cúige Chonnacht):
  • Голуэй (Galway/Contae na Gaillimhe)
  • Литрим (Leitrim/Contae Liatroma)
  • Майо (Mayo/Contae Mhaigh Eo)
  • Роскоммон (Roscommon/Contae Ros Comáin)
  • Слайго (Sligo/Contae Shligigh).
• Ольстер провинциясы (Ulster/Cúige Ulaidh):
  • Каван (Cavan/Contae An Chabháin)
  • Донегол (Donegal/Contae Dhún na nGall)
  • Монахан (Monaghan/Contae Mhuineacháin).

Ирландия Республикасы Дублин Уиклоу Уэксфорд Карлоу Килдэр Мит Лаут Монахан Каван Лонгфорд Уэстмит Оффали Лиишь Килкенни Уотерфорд Корк

Керри Лимерик Типперэри Клэр Голуэй Мейо Роскоммон Слайго Литрим Донегол Солтүстік Ирландия Фермана Тирон Лондондерри Антрим Даун Арма

Типперэри графтығы 2 суб-субъект болып басқарылады: Типперэри Солтүстік Ридинг және Типперэри Оңтүстік Ридинг.

[өңдеу] Экономикасы

Толық мақаласы: Ирландия экономикасы

[өңдеу] Тарихы

Толық мақаласы: Ирландия тарихы

[өңдеу] Ирландия қарулы күштері

Толық мақаласы: Ирландия қарулы күштері

[өңдеу] Мәдениеті

Толық мақаласы: Ирландия мәдениеті

International organizations
қ • п • ө Еуропа Одағы Алмания • Аустрия • Белгия • Бұлғарстан • Грекия • Дания • Естония • Ирландия • Испания • Италия • Құрама Патшалық • Қыбыр • Латвия • Литуания • Лүксембор • Мажарстан • Малта • Недерландия • Польша • Португалия • Румыния • Словакия • Словения • Финландия • Франция • Швеция • Чехия қ • п • ө Совет Европы Албания • Алмания • Андорра • Аустрия • Әзірбайжан • Әрменстан • Белгия • Босния және Герцеговина • Бұлғарстан • Грекия • Гүржістан • Дания • Естония • Ирландия • Исландия • Испания • Италия • Құрама Патшалық • Қыбыр • Латвия • Литуания • Лихтенштейн • Люксембург • Мажарстан • Македония Республикасы • Малта • Молдова • Монако • Недерландия • Норвегия • Польша • Портуғалия • Ресей • Румыния • Сан-Марино • Сербия • Словакия • Словения • Түркия • Украина • Финландия • Франция • Хыруатстан • Чехия • Швейцария • Швеция қ • п • ө Организация экономического сотрудничества и развития / Organisation de coopération et de développement économiques Алмания • Америка Құрама Штаттары • Аустралия • Аустрия • Белгия • Грекия • Дания • Жаңа Зеландия • Жапония • Ирландия • Исландия • Испания • Италия • Канада • Құрама Патшалық • Лүксембор • Мажарстан • Мексика • Недерландия • Норуегия • Оңтүстік Корея • Польша • Портуғалия • Слоуакия • Түркия • Финландия • Франция • Чехия • Швеция • Швейцария қ • п • ө Дүниежүзілік сауда ұйымы (ДСҰ) Гаити • Албания • Ангола • Антигуа мен Барбуда • Аргентина • Аустралия • Баңладеш • Барбадос • Бахрейн • Белиз • Бенин • Біріккен Араб Әмірліктері • Боливия • Ботсуана • Бразилия • Бруней • Буркина-Фасо • Бурунди • Венесуела • Виетнам • Габон • Гайана • Гамбия • Гана • Гуинея-Биссау • Гуинея • Гренада • Гүржістан • Гуатемала • Джибути • Доминика • Доминикан Республикасы • Екуадор • Әрменстан • Еуропа Одағы1 • Жаңа Зеландия • Жапония • Жамайка • Замбия • Зимбабуе •Исландия • Исраел • Швейцария • Камбоджия • Камерун • Қатар • Канада • Кения • Колумбия • Конго Демократиялық Республикасы • Конго Республикасы • Коста-Рика • Кот-д-Ивуар • Куба • Кувейт • Құрама Штаттар • Қырғызстан • Қытай • Лесото • Лихтенштейн • Мағрибия • Мадагаскар • Макао • Македония • Малайзия • Малауи • Мали • Малдивтер • Маурики • Мауритания • Мексика • Мианма • Мозамбик • Молдова • Моңғолия • Мысыр • Нигерия • Намибия • Непал • Нигер • Никарагуа • Норвегия • Оман • Гондурас • Оңтүстік Африка • Оңтүстік Корея • Орталық Африка Республикасы • Панама • Папуа Жаңа Гвинея • Парагуай • Пәкістан • Перу • Пилипинес • Руанда • Салуадор • Сауд Арабиясы • Сент Винсент және Гренадиндер • Сент Киттс және Невис • Сент Лусия • Сенегал • Сиерра-Леоне • Сингапур • Суазиланд • Сүлеймен Аралдары • Суринам • Таиланд • Тайуан • Танзания • Ташад • Того • Тринидад пен Тобаго • Тунисия • Түркия • Уганда • Үндінезия • Үндістан • Уругуай • Иордан • Фиджи • Хорватия • Чили • Шәңғаң • Шри-Ланка • 1 Еуропа Одағының барлық жиырма жеті мүше елі БСҰ-ға өз алдына мүше болып енген: Алмания • Аустрия • Белгия • Бұлғарстан • Грекия • Дания • Естония • Ирландия • Испания • Италия • Швеция • Қыбыр • Құрама Патшалық • Латвия • Литуания • Лүксембор • Мажарстан • Малта • Недерланд •Польша • Португалия • Румыния • Словакия • Словения • Финландия • Франция • Чехия •