Исфаһан облысы

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Үлгі:Infobox province Исфахан облысы (парсыша: استان اصفهان‎ Ostān-e Esfahān‎) — Иран облыстарының бірі. Исфахан облысы ғасырлар бойы әртүрлі өркениеттер мен үкіметтерге, сонымен қатар оқиғаларға куә болды. Бұл облыстағы тарихи ескерткіштер мен ғимараттар өнер иелерінің күнделікті талпыныстары мен олардың әдемі де атақты туындыларынан сыр шертіп, бұларды сипаттаған тарихшылар мен саяхатшылардың және археологтардың жағымды естеліктерін қайта жандандырады.

1600 шаршы шақырым жерді алып жатқан Исфахан облысы Иранның орталығында, басқа 9 облысының ортасында орналасқан. Бұл облыс Иранның халық көп қоныстанған облыстарының бірі болып саналады. Исфаханның тарихы б.з.д. 3 мыңжылдықтан басталады. Сондықтан бұл жерде әртүрлі тарихи кезеңдерден құнды естеліктер қалған. Исфахан облысында белгілі бір дәуірлерде салынған 6 мың тарихи еркерткіш бар көрінеді. Олар сол заманның салтанатты көрінісі болып табылады. "Нақш-е джахан" алаңы сияқты тарихи ғимараттарының құнды архитектурасының арқасында Исфаханның кейбір тарихи ескерткіштері БҰҰ-на қарасты ЮНЕСКО ұйымының мәдени мұра тізіміне тіркелді. Мешіттер, тарихи сарайлар, ежелгі отқа табыну орындары, салтанатты бақтар, тарихи керуен сарайлар, ежелгі үйлер мен бірегей ғимараттар, көптеген базарлар сияқты тарихи құнды ескерткіштер Исфахан облысының көрнекті орындары болып табылады. Ескерткіштер осы облыстың әртүрлі аудандарында шашырай орналасқан және олар мәдениет сүюшілер мен саяхатшылардың назарын аударуда.

Кашан облыстың тағы бір мәдени құндылығы. Суретт Аға Бозорг мешіті.

Табиғаты мен географиясы[өңдеу]

Исфахан облысының тарихи және табиғи көрнекті жерлерінің көптігі оны басқа облыстардан ерекшелендіреді. Сөйтіп оның басқа облыстар арасында шоқтығын биіктетіп, тартымды етіп көрсетеді. Исфахан облысының орталығы Исфахан қаласының облыс тарихындағы маңызы өте жоғары.

Исфахан облысы ауа райы тұрғысынан үш белдікке бөлінеді: жерортатеңіздік, далалық және жартылай далалық. Мұндағы жылдық жауын-шашын мөлшері 150-350 мм-ді құрайды. Бұл облыс табиғат жағынан Иранның орталық таулы қыраты мен Иранның солтүстік-батысынан басталатын Загрос тауларының шығыс етегінің арасында орналасқан. Онда бірнеше таулы және жазықты аудандар бар.

"Дарме", "Динаркуһ", "Каркас" және "Саффе" таулары Исфахан облысындағы маңызды биіктіктер болып саналады. Иранның таулы қыраты орталығындағы ең маңызды өзен - Заяндеруд өзені осы облысты басып өтеді. Заяндеруд өзенінің бастауынан сағасына дейін көптеген бұлақтар ағып жатқандықтан "туушы өзен" деген атпен әйгілі болып кеткен.

Бұл өзен Загрос тауларының солтүстік-шығысынан бастау алады. Өзеннің ұзындығы кем дегенде 420 шақырым, ені жазық жерлерде 10-20 метр, ал Исфахан қаласында 800 метрге дейін жетеді. Өзенді басынан аяғына дейін жағалай жасыл орман өседі. Бұл ормандар әдемілік, тазалық, ауа райының жағымдылығы тұрғысынан өзеннің айналасына ерекше тартымдылық береді. Заяндеруд өзенінің жағалауы Исфахан облысының ойын-сауық орталықтары мен көрнекті жерлерінің бірі болып саналады.

Исфахан облысы тау, дала мен алқаптардан тұратын әртүрлі географиялық жағдайға ие. Бұл жерлер ерекше тіршілік ортасын қалыптастырумен қатар, табиғи әдемілік тұрғысынан Иранның өте тартымды көрнекті жерлерінің қатарына жатады. Натанздағы Каркас таулары, Фаридандағы таулы қыраттардың шыңдары, Феридуншахр мен Самирам таулары, Исфаханның оңтүстік‑шығысындағы Кулаһқази таулары, Исфаханның солтүстік‑батысындағы Құмешлу және Муте қорықтары, Исфаханның шығысындағы Гавхуни көлшігі – осының барлығы Исфахан облысындағы ең маңызды табиғи тіршілік орталары болып саналады. Бұл жерлерде экономикалық жұмыстар жүргізілмеген. Олар табиғи экосистема ретінде сақталып қалған.

Муте қорығы қысы суық, жартылай ылғалды аймақта 220 мың га жерді алып жатыр. Бұл қорық топографиялық құрылымы жағынан кең әрі жазық алқаптарға толы. Бұл алқаптар қыраттар арқылы бір‑бірінен бөлініп жатыр. Бұл қорықта өсімдіктердің түр‑түрі өседі. Оның ішінде бидай сынды дәнді-дақылдар, рауғаш сынды шөптер жәнебасқа да әртүрлі бұталар бар. Муте қорығы еліктердің мекендейтін жері болғандықтан, ерекше маңызды. Әйтсе де ол жерде өте сирек кездесетін аңдар мен құстардың басқа түрлері де кездеседі.

Құмешлу қорығы[өңдеу]

Құмешлу қорығы қысы салыстырмалы түрде суық, жартылай ылғалды аймақта шамамен 50 мың га жерді алып жатыр. Бұл қорық топографиялық құрылым жағынан көптеген биіктіктер мен сайлы төбелерден тұрады. Бұл төбелерді әртүрлі бұталар мен шөптер басып жатыр. Құмшелу қорығы жабайы арқарлар мен қойлардың мекендейтін негізгі аймағы болғандықтан, ерекше маңызды. Бірақ бұл қорықта қырғи, құзғын, қаршыға сияқты құстарды көруге болады.

Кулаһқази қорығы[өңдеу]

Кулаһқази қорығы қысы салыстырмалы түрде суық, ыстық әрі құрғақ аймақта шамамен 50 мың га жерді алып жатыр. Бұл қорық топографиялық құрылымы жағынан "Кулаһқази" және "Маһнешан" деп аталатын екі өркешті қырат пен салыстырмалы түрде жазық бірнеше алқаптан тұрады. Бұл қорықта да әртүрлі бұталар, дәрілік шөптер, дәнді-дақылдар мен ағаштар өседі. Кулаһқази қорығы қабылан пен бөкеннің мекендейтін негізгі аймағы болғандықтан, ерекше маңызды. Бірақ онда басқа да әртүрлі аңдар мен құстар тіршілік етеді.

Исфахан облысы халқы[өңдеу]

Исфахан облысында әртүрлі ұлттар өмір сүреді. Облыс халқының көбі басқа да орталық облыстардағы сияқты парсы тілдес болып табылады. Әрине осы облыста тұратын бахтиярлар мен әзірбайжандықтар өздерінің лур және әзери тілдерінде сөйлейді. Осы облыста яхуди, армян және зартушт сияқты діни азшылықтар осы облыста өмір сүреді. Исфахан облысының ауа райы қолайлы, жасыл алқапты жерлері мол болғандықтан, жылдың 4-5 айында онда Иранның кейбір көшпелі тайпалары қоныс тебеді. Бахтияр мен қашқай тайпалары жыл сайын ерте көктемнен бастап Исфахан облысының жасыл алқаптарында киіз үй тигіп, мал жайлайды.

Шаруашылығы мен өнеркәсібі[өңдеу]

Исфаханның Иранның оңтүстігі мен солтүстігін бір-біріне жалғастырып тұратын географиялық орталықта орналасуы облысқа ерекше жағдай сыйлады. Табиғи және стратегиялық ерекшеліктеріне байланысты бұл облыс жоғары өнеркәсіптік мүмкіндіктерге ие. Облыстағы өнеркәсіп түрлерінің көптігі Исфаханды Иранның ең үлкен өнеркәсіп орталықтарының біріне айналдырды. Исфахан өнеркәсіп саласы бойынша Ирандағы екінші облыс болып табылады.

Осы облыста Иранның темір балқытатын ең маңызды зауыты, "Мүбараке" болат өндіру кешені, Иранның полиакриль өнеркәсібі, мата тоқу және тері илеу фабрикалары, азық-түлік, дәрі-дәрмек, гигиеналық заттар өндірісінің цехтары мен бөлімшелері орналасқан.

Исфахан облысы өнеркәсіптік қабілетпен қоса, ауыл шаруашылығы саласында жоғары мүмкіндікке ие. Исфаханда бау-бақшалар мен егіс алқаптары жақсы дамыған. Чахармахал және Бахтияри облысындағы Кухрангтан бастау алатын Заяндеруд өзені Исфахан қаласындағы егін шаруашылығының сапасы мен санын айқындайтын ең маңызды фактор болып саналады. Исфахан облысындағы дәнді-дақылдар, күріш, темекі, шафран, жүзім, қарбыз, қауын, анар, алма, айва, шабдалы сияқты ауылшаруашылық өнімдер баршаға әйгілі. Исфахан жеміс-жидектерді экспортқа шығаратын облыстардың бірі болып табылады. Айва, алмұрт, алма мен шие осы облыстың экспортқа шығарылатын тауарларының қатарына жататын ең маңызды жемістер болып табылады.

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

Ортаққорда бұған қатысты медиа санаты бар: Isfahan Province