Команда

Уикипедия жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Command line.png

Команда (command, instruction) — 1) программалау тілдерінде — кез келген операцияны орындауды және оған керекті мәліметтерді (операндыны) бейнелейтін өрнек; компьютер атқаруға тиіс операция сипаты; 2) ақпаратты өңдеу процесіне байланысты атқару құрылғысында жүйенің белгілі бір операцияны орындауын талап ететін басқару сигналы; 3) программа орындау процесінің адымын анықтайтын ұйғарым. Құрамында операция нұсқауы, операндтардың адресі және басқа көмекші (жұмыс бапты) белгілер болады.

Команда буфері[өңдеу]

Команда буфері (командный буфер; command buffer) — алдын ала енгізілген командалар тізбегін орналастыруға арналған процессордыц жедел жады.

Команда модификаторы[өңдеу]

Команда модификаторы (модификатор команду; instruction modifier) —

  • 1) команданың адрестік бөлігін оны атқару кезінде өзгеріу үшін пайдаланылатын командалық өрнек;
  • 2) программаны орындау барысында команданың адрестік немесе кодтық бөлігін өзгерту процесі.

Команда нуллификациясы[өңдеу]

Команда нуллификациясы (нуллификация команды; instruction nullification) — алғашқы операндтар өзгермейтін, ал командалар санауышы келесі команданың адресін көрсететін команданың орындалуын лажсыздан тоқтату.

Команда операторы[өңдеу]

Команда операторы (оператор команды; command statement) — бастапқы енгізілген командалар тобындағы процесті басқара алатын оператор.

Команда өрӀсӀ[өңдеу]

Команда өрӀсӀ (операция коды) (поле команды (код операции) — коды немесе операциянын мнемоникалық белгілеуі бар команда (машиналық немесе ассемблердің) бөлігі.

Команда пӀшӀмӀ[өңдеу]

Команда пӀшӀмӀ (формат команды; instruction format) — команданың тұрақты бөліктерін көрсететін оның схемасы. Әдетте, оның құрамында операция коды мен операндтар болады.

Команда коды[өңдеу]

Команда коды (код команды; command code) —

  • 1) драйвер комаңдасының сандық ұсынылуы;
  • 2) мащиналық команданың ішкі машиналық шарт-таңбасы. Ол мынадай бөліктерден түрады:

1)операция коды — орындалмақшы операцияның түрін көрсетеді;
2)команданың адрестік бөлігі — команданың шарттын басындағы операцияны орындауға қажетті операндтардың адресін (адрестерін) көрсетуге арналған разрядтар тобы (топтары).Топтардың санына байланысты командалар бір, екі, үш адресті және адрессіз болып бөлінеді.

Команданың кодын қалыптастыру кезіндегі ерекше жат дай[өңдеу]

Команданың кодын қалыптастыру кезіндегі ерекше жат дай (исключительная ситуация при формировании кода команды) — программа операцияның дұрыс емес кодын қалыптастырған кезде туындайтын ерекше жағдай.

Команда операнды[өңдеу]

Команда операнды (операнд команды; instruction operand) — команданы интерпретациялау кезінде орындалатын.

Операция операнды[өңдеу]

Операция операнды. Алғашқы мәліметтер мен операциялар нәтижесі операнд болып табылады.

Командалар ағыны[өңдеу]

Командалар ағыны (поток команд; instruction stream) — жадтан процессор алатын командалар тізбегі.

Командалар буферӀ[өңдеу]

Командалар буферӀ (буфер команд; instruction buffer) — программаның командалар тізбесін алдын ала орналастыруға арналған процессордың жедел жады. Командалар жинағы, командалар жүйесӀ (набор команд, система команд; instruction set) — процессордың ішкі командалар жинағына кіретін және оның анықтап, орындай алатын командалар жиыны. Қазіргі кездегі барлық процессорлар орындай алатын командалардың негізгі жиыны (мәліметтердің орнын алмастыру командасы, арифметикалық командалар, басқаруды ауыстыру командасы және т.б.) Бірдей деп айтуға болады.

Командалар кӀтапханасы[өңдеу]

Командалар кітапханасы (библиотека комаңд; command library) — уақыт бойынша ара жігі ашылған жүйелерде командалар процессорын сақтауға арналған кітапхана. Оны командалардың жүйелік кітапханасы ретінде де, пайдаланушы адамның командалар кітапханасы ретінде де пайдалануға болады.

Командалардың стандартгық жинағы[өңдеу]

Командалардың стандартгық жинағы (стандартный набор команд; standart instruction set) — компьютердің берілген типі үшін қабылданған машиналық командалардың толық жинағы.

Командалар қоспасы[өңдеу]

Командалар қоспасы (смесь команд; mix of commands) — процессордың немесе есептеуіш жүйенің шапшандығын анықтауға пайдаланылатын программа. Ол нақты программаларда қолданылуына сәйкес әр түрлі типті командалардан құралады.

Командалар регистрӀ[өңдеу]

Командалар регистрӀ (регистр команд; ozder register, register of commands) — 1) команда орьшдалып біткенше оның шарттаңбасы сақталатын регистр. Командалар регистрі компьютер басқару құрылғысының қүрамына кіреді. Оның разрядтарының бір бөлігі орындалатын команданың шарттаңбасын, ал қалғандары сол команданың орындалуына қатысатын операндтардың адресін сақтау үшін қолданылады; 2) екі қадамдық "таңдап алу-атқару" диклі бойынша жұмыс істейтін тік басқару қүрьілғысы. Таңдап алу қадамында жадтан команда іздеп табылады, ал дешифратор команданың типін анықтайды. Егер бұл жадқа қатынасатын команда болса, онда орындау қадамында барлық қажетті, операциялар мен жадқа қатынасу іске асырылады. Кейбір жағдайларда, мыс., жадқа қатынаспайтын командалар болғанда, атқару қадамы болмауы мүмкін. Күрделі машиналарда және фон-нейманды емес архитектуралы машиналарда басқару құрылғысы қосымша регистрлерді, мыс., адрестерді өзгертуді жасақтайтын индекстік арифметикалық құрылғыларды, сондай-ақ орындалуға тиісті командаларды жазуға арналған регистрлерді, стектерді немесе конвейерлік өңдеу құрылғылары мен баска қызметтік блоктарды қамтуы мүмкін. Қазіргі уақытта басқару құрылғыларының көпшілігі микропрограммаланатындар. Аса күрделі және қуатты басқару құрылғылары бүлардан ерекше, оларға мыс., суперкомпьютерде тізбектік түрде туындайтын командаларды параллель өңдеуді жасақтайтын мамандандырьшған аппараттық құралдар қамтылады.

Командалар стегӀ[өңдеу]

Командалар стегӀ (стек команд; instraction stack) —бұрын орындалған командалардың кейбір тізбегінің қайталап (қажет болғанда) орындалуы үшін сақталатын процессор жады.

Командалар тӀзбекшесӀ[өңдеу]

Командалар тӀзбекшесӀ (цепочка команд; instruction chain) — енгізу-шығару құрылғылары үшін әрқайсысы алмасу операциясының жаңа түрін беретін арнаның комаңдалық сөздерінің тізбегі.

КомандалардьӀ өндеу[өңдеу]

КомандалардьӀ өндеу (обра-ботка команд; command processing) — кірістік ағынға келетін командаларды шыгарып оқу, түсініктеме беру және олардың орындалу кезегін үйымдастыру.

Командаларды өңдеу блогы[өңдеу]

Командаларды өңдеу блогы (блок обработки команд; instruction control unit) — командаларды тізбектік таңдауды, адресті өзгертуді, операндтар таңдауды, яғни арифметикалық құрылғыларда операцияны орындауға дайындық жасауды жүзеге асыратын компьютерлердің бірыңғай жүйесінің құрылгысы.

Команданы басқару блогы[өңдеу]

Команданы басқару блогы (блок управления командой; command control block) — шағын операциялық жүйелерде — енгізу-шығаруды басқарудың физикалық жүйесін мөселелік программамен байланыстыру кезінде арналық программа пайдаланатын өріс.

Командалардың жүйесӀ[өңдеу]

Командалар жүйесӀ (система команд; system of commands (teams) — 1) компьютердің берілген типіне машиналық тілде енгізуге рұқсат етілген команда- лардың толық жинағы; 2) машиналық программаларды жазуға арналған есептеуіш машинаның үйлестірілген командалар.

  • Командалардың адрессӀз жүйесӀ (безадресная система команд; no-address system instruction) — операция берілген операндтардың нақты емес анықтамасын қарастыратын компьютердің командалар жинағы.
  • Командалардың базалық жүйесӀ (базовая система команд; base instruction system) — компьютердің берілген типінде қарастырылған командалардың стандартты толық жинағыю

Команданың дестесін ашу[өңдеу]

Команданың дестесін ашу (распаковка пакета команды; instruction unpacking) — командалар буферінен команданы бөліп алудың және оның пішімі мен негізгі өрістерінің шифрын ашудың аппараттық түрде орындалатын процедурасы.

Командалардың санауышы[өңдеу]

Командалардың санауышы (счетчик команд; construction counter) — өзінде сақталатын мәліметтер бойынша келесі орындалатын команданың адресі анықталатын регистр.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Информатика және компьютерлік техника/ Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5