Космополит

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Космополит - [грекше kosmpolites - әлем азаматы] - әлем азаматы. Адамдарды жекелеген мемлекеттердің азаматы емес, бүкіл ғаламның азаматы деп қарау ілімі алғаш рет киниктер (Диоген) мен соиктерде (Хрисипп) пайда болды және тұлға тәуелсіздігі мен адам құқы идеяларының қалыптасуы мен дамуына әсерін тигізді. Полистік құрылыстың күйреп және грек әлемінің македониялық патшалардың билігі астына бірігуі бүкіләлемдік, ғаламдық идеологиялардың кейбір белгілерін қалыптастырды.

Космополитизм[өңдеу]

Космополитизм - әлемдік азаматтық идеологиясы. Ежелгі Грекияда индивидуалистік ілім ретінде пайда болып, ол әлемдік үстемдік теориясы болған жоқ, дегенмен, кешеу ежелгі дәуірде грек әлемінің (Александр Македонский) және Рим империясының (Траян, Адриан) ықпалын және үстемдік аймағын кеңейтуге негіз болды, орта ғасырда христиандық та (ең алдымен, католик шіркеуі) осы тұрғыда қабылданды. Келесі дәуірлерде - Қайта Өрлеу, Ағарту - әлемдік азаматтықтың космополиттік идеалы феодалдық және ұлттық-тайпалық бытыраңқылыққа қарсы бағытталды (Данте, Кампанелла), азамат пен адамның бостандығы идеяларын уағыздады (Лессинг, Кант, Фихте, Шиллер, Гете). Социалистік және коммунистік идеологиялардың қалыптасуы дәуірінде космополитизм мен интернационализм принциптерін қарсы қою орын алды, космополиттік идеалдар солшыл қанаттағы идеологтармен "буржуазиялық азғындық" ретінде бағаланды, олар ұлттық және мәдени ерекшеліктерден бас тартуды уағыздап, ұлттық және мемлекеттік егемендікке қарсы бағытта деп түсіндірді. Бұлай бағалаудың сарқын- шақтарын жаһандануға қарсылардың (антиглобалистердің) көзқарастарынан байқауға болады, өйткені қазіргі жаһан- дану үрдісінің идеологиясы мен тәжі- рибесі кәбіне олардың жалпы әлемдік және демократиялық түсінігіндегі космополиттік көзқарастар мен пікірлерге сүйенеді.

[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3