Күрттер

Уикипедияден

Бұл мақаланы не бөлімді Уикипедия сапа қалыптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. Осы мақаланы асылдандыру үшін лайықты ішкі сілтемелерді еңгізіп көмек беріңіз.

Kurds
Al-Dinawari • Saladin • Asenath Barzani • Ahmad Xani • Mastoureh Ardalan • Jalal Talabani • Şivan Perwer • Leyla Zana
Бүкіл жұрт саны
27 to 37.5 million
Маңызды жұрты бар аумақтар
Kurdistan      Түркия 11 to 14.1 million [1] [2]      Иран 4.8 to 6.6 million [3]      Ирақ 4 to 6 million [4]      Сирия 0.9 to 2.8 million [5]   Asia / Caucasus      Ауғанстан 200,000 [6]      Әзірбайжан 150,000 [6]      Израиль 100,000 [7]      Лубнан 80,000 [6]      Гүржістан 34,000 to 60,000 [8]      Қазақстан 46,000 [9]      Әрменстан 45,000 [6]      Түрікменстан 40,000 [6] Europe      Алмания 500,000 to 800,000 [6] [10]      Франция 120,000 [10]      Швеция 100,000 [10]      Недерландия 70,000 [10]      Швейцария 60,000 [10]      Аустрия 50,000 [10]      Құрама Патшалық 25,000 to 80,000 [6] [10]      Дания 8,000 to 30,000 [11]      Грекия 20,000 to 25,000 [10] Americas      АҚШ 40,000 [12]      Канада 6,000 [6]
Тіл(дер)і
Kurdish Persian, Turkish or Arabic spoken widely as second languages Swedish, German, French and English are second languages among expatriates
Дін(дер)і
Негізінде Сүнни Ислам also some Шиға, Езид, Yarsan, Яһудилік, Христиандық
Қатысты этникалық топтары
басқа Ирани халықтары (Талыштар · Белудждар · Гиляктар · Бахтияри · Парсы халқы)

Күрттер — Таяу Шығыстың ежелгі халықтарының бірі.

Негізінде ата-бабалардың жерінде немесе Түркия, Иран, Ирак, Сирия территориясында өмір сүреді. Осы мемлекеттерімен шектелес Ауғанстанда, Арменияда, Грузияда, Әзірбайжанда да тұрады.

Дүние жүзінде жалпы саны — 40 миллион шамасында. Өзіні курд деп атайды, бірақ бұрын Бұл халықтың тайпаларын гутеи, кутеи, куртии, карди, кардуһи деп атаған. Күрт тілі тек Ирақ мемлекеттік тілдерімен қатарында қолданылады. Діні — негізінде Исләм, арасында Сүнни мұсылмандар да, Шиға мұсылмандар да бар. Кейбіреулер христиан дінің немесе бабалардың езид дінің ұстайды. Бірнеше бөліктеріне бөлінеді. Мысалы, курманджи, сорани, арасында езид күрттар да бар.

Туған тілі - күрт тілі, үнді-еуропалық тілдерінің тобының батыс ирани тармағына жатады, парсы тіліне жақын. Күрттер парсы, араб, түрік, гүржін, орыс, қазақ тілдерін де қолданады (бұл тұратын жеріне байланысты). Күрттердің ұлттық тағамдары - негізінде сүт пен еттен құрастырған. Күрттер көршілес халықтары сияқты Наурыз мейрамын ежелгі заманнан бастап тойлайды. Күрттерден мұсылман ұлы қолбасшысы Саладдин шықты. Ирактың қазіргі Елбасы - Джалал Талабани да күрт. Пәкістанның премьер-министрі Беназир Бхуттоның анасы - Нусрет Бегунам Бхутто, Түркияның Елбасы Тұрғыт Озалдың да анасы күрттерден шыққан еді.

Қазақстанда 45,4 мың курд тұрады. Негізінде Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарында тұрады. Күрттердің Қазақстанда "Барбанг" деген ұлттық мәдени орталығы бар. Жетекшісі - академик Нәдір Кәрімұлы Нәдіров. Қазақстандағы күрттерден академик Нәдір Нәдіров, дәрігер-нейрохирург Бари Нәдіров, жазушы Князь Мирзоев шыққан.

[өңдеу] Түсініктемелер

1. ↑ Konda Poll gives a figure of about 11.4 million, s.v. [1]
2. ↑ CIA Factbook gives a figure of about 15 million
3. ↑ Estimate based on 7% of 68,688,433: World Factbook, s.v. Iran; Encyclopedia of the Orient, ed. Tore Kjeilen, s.v. Iran:Religions and Peoples, (N.P.:Lexorient, 2006), http://lexicorient.com/e.o/iran_4.htm.
4. ↑ Estimate based on 15% to 20% of 26,783,383: World Factbook, s.v. Iraq; Encyclopedia of the Orient, s.v. Iraq: Religions and Peoples.
5. ↑ Estimate based on 5% to 15% of 18,881,361: s.v. World Factbook Syria; Encyclopedia of the Orient, s.v. Syria: Peoples, Languages, Religions.
6. ↑ ^{6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7} The Kurdish Diaspora, Institut Kurde de Paris (Paris: Institut Kurde de Paris, 2006), http://www.institutkurde.org/en/kurdorama/.
7. ↑ Lokman I. Meho, The Kurds and Kurdistan: A General Background, in Kurdish Culture and Society: An Annotated Bibliography. Comp. Lokman I. Meho & Kelly Maglaughlin (Westport, CT: Greenwood Press, 2001), 4.
8. ↑ Kurds in Georgia in Eurominority: Portal of European Stateless Nations and Minorities (Quimper, France: Organization for the European Minorities, 2006). http://www.eurominority.org/; The Kurdish Diaspora.
9. ↑ Elena Eliseeva, Kurds Plan Exodus from South Kazakstan, IWPR, 22 Jan 2008.
10. ↑ ^{10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7} The cultural situation of the Kurds, A report by Lord Russell-Johnston, Council of Europe, July 2006.
11. ↑ No official figures exist. The following unofficial estimates have been made:
    
    • 8,000-10,000: The cultural situation of the Kurds, Committee on Culture, Science and Education, Council of Europe, 7 July, 2006.
    • c. 23,000: Kurdere i Danmark, Fey-Kurd - League of Kurdish Associations in Denmark.
    • 20,000-30,000: Kurdisk - Små 25.000 danske borgere taler landets største indvandrersprog, Andersen, Ole Stig, Dagbladet Information, 4 July, 1994.
12. ↑ [2],