Көптісті жертесер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Көптісті жертесер[1]
Suncus etruscus.jpg
Амандық күйі
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Сүтқоректілер
Сабы: Жертесертәрізділер
Тұқымдасы: Soricidae
Тегі: Suncus
Түрі: S. etruscus
Екі-есімді атауы
Suncus etruscus
(Savi, 1822)
Ареал
Ареал

Көптісті жертесер (лат. Suncus etruscus) – жертесертәрізділер отряды, жертесерлер тұқымдасына жататын кішкентай аң. Оңт. Еуропада, Арабия түбегінде, Орт. Азияда, Үндістанда, Малай архипелагында, Шығыс және Оңт. Африкада тараған. Қазақстанда Үстіртте және Арал т-нің солт-нде кездеседі. Дене тұрқы 3,5 – 4,5 см (басы мен құйрығын қосып есептегенде). Бас сүйегінің ұзындығы 10 – 13 мм, салмағы орта есеппен 1,5 г-дай. Негізінен тіршілігі түнде белсенді. Әр түрлі омыртқасыздармен (жәндіктермен, олардың дернәсілімен, жауын құртымен, т.б.), сондай-ақ ұсақ омыртқалылармен (бақалармен, кесірткелермен, тышқандармен) қоректенеді. Тәуліктік қорегінің мөлшері өз салмағынан 1,5 – 2 есеге артық болады. Арнайы ін қазбайды, басқа кемірушілердің бос інін пайдаланады. Оңт. аймақтарда жыл бойына бірнеше рет көбейеді. Әр жолы 2 – 5-тен балалайды, алғашқы кезде балалары әлсіз, соқыр болады. Бірақ тез өседі, 3 – 4 аптада балалары ересек аңға айналады. К. ж-дің жылдан-жылға таралу аймағының азаюына байланысты қорғауға алынып, Қазақстанның «Қызыл кітабына» енгізілген.

Статусы[өңдеу]

III-шы санат. Сирек кездесетін, зерттелмеген түр; Қазақстан оның таралуының шет аймағы.

Генофондысын сақтау үшін таксонның маңызы[өңдеу]

Жер бетінде белгілі сүтқоректілердің ішіндегі ең кішісі. Қазақстандағы туысының жалғыз өкілі.

Таралуы[өңдеу]

Оңтүстік Еуропа, Аравия, Закавказье, Иран, Орта Азия, Индия, Шри-Ланка, Тайвань, Малай архипелагі, Филиппин, Шығыс және Оңтүстік Африка. Қазақстанда бұл жертесердің сүйегі жыртқыш құстардың қиынан ғана екі жерден табылған: Үстірттің солтүстік биік шыңынан және Арал теңізінің солтүстік жағалауынан.

Мекендейтін жерлері[өңдеу]

Таулы жерлердің төменгі етегінде және төменгі белдеуінде мекендейді. Өзендермен көлдер жағаларындағы тоғайларда, бау-бақшалар, егістік жерлердің етегінде кездеседі. Басқа жертесерлер сияқты ін қазуға нашар бейімделген; табиғатта өздерінің ұяларын әртүрлі табиғи қуыстарда, ескі індерде салады. Көбіне ылғалды жерлерді мекендеуді ұнатады.

Саны[өңдеу]

Белгісіз, сирек кездесетін аң.

Негізгі шектеуші факторлар[өңдеу]

Зерттелмеген. Адамның шаруашылық қызметтерінің әсерінен мекендейтін жерлерінің бұзылуы, құрғақшылық жылдары азықтарының аздығынан өлім-жітімге ұшырауы, жұт жылдары көп қырылуы оның санының азаюына әсер ететін факторлар.

Биологиялық ерекшеліктері[өңдеу]

Тіршілігі түнде өтеді. Әртүрлі омыртқасыз жәндіктермен (насекомдар, олардың дернәсілдері, жаңбыр құрттары және т.б.) қоректенеді. Сондай-ақ азықтарында ұсақ омыртқалы жануарларда (бақалар, кесірткелер, кеміргіштердің балалары) кездесіп қалады. Азығының тәуліктік қоры аңның өз салмағынан 1.5-2 есе көп болады. Таралуының оңтүстік бөлігінде бүкіл жыл бойы көбеюі мүмкін. Әр аналық 2-5-тен өсім береді. Әлсіз, соқыр туған балалары тез өсіп, 3-4 жетіде өзінше тіршілік етуге көшеді.

Қабылданған қорғау шаралары[өңдеу]

Үстірт қорығында қорғалады.

Қорғауды керек ететін шаралар[өңдеу]

Жергілікті жұртшылық арасында бұл аңды қорғау жөнінде үгіт – насихат жұмыстарын жүргізу қажет.

Зерттеу жөніндегі ұсыныстар[өңдеу]

Қазақстанда бұл аңның таралуын және санын анықтап, экологиясын зерттеу керек.

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Үлгі:MSW3 Hutterer direct link
  2. Aulagnier, S.; Hutterer, R.; Jenkins, P.; Bukhnikashvili, A.; Kryštufek, B.; and Kock, D. Suncus etruscus. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2010.3. International Union for Conservation of Nature (2008). Тексерілді, 25 қазан 2010.