Магеллан, Фернан

Қазақша Уикипедияның мағлұматы

Магеллан, Фернан (порт. Fernão de Magalhães, исп. Fernando (Hernando) de Magallanes; 1480 жылы,Португалия, Траз-уж-Монтиш аймағында туған, — 1521 жылы сәуірдің 27-інде, Филиппин, Мактан аралында қайтыс болған) — португал және испан жиһанкезі. Тарихта оның аты тұңғыш рет жер шарын айнала жүзуін жасаған адам ретінде қалды.

1509 - 1512 жылдарында Франсишку Алмейда басқарған португал экспедициясымен Үнді мұхитқа барған еді. 1509 және 1511 жылдарында екі рет Малаккаға дейін жетті (қазір бұл Индонезияның территориясы. Моллук аралдарына дейін жетудің жобасын құрастырды, бірақ португал патшасы сол жобаны қабылдамай тастады, өйткені басқа бір жиһанкез - Васко де Гама сол бағытта жақынырақ жолын бұрын ашты.

Осыдан кейін Магеллан Португалиядан кетіп, Испанияға көшті, испан патшасының қызметінде болды. 1517 жылы испан патшасы Магелланның жобасын қабылдады. 1519 жылы қыркүйектің 20-сында бес кемеден құрастырған флотилия Санлукар-де-Баррамеда деген портынан шықты. Магеллан басқарған экспедицияның құрамында 265 адам болды. Магелланның флотилиясында «Тринидад», «Сан-Антонио», «Консепсьон», «Виктория» және «Сантьяго» деген кемелер болды.

Екі айдан кейін флотилия Бразилияның жағасына жетті. Жол бойында «Сантьяго» кемесі батып кетті. 1520 жылы қазан айының соңында флотилия бір бұғазына жетті. Қазір бұл бұғаздың аты - Магеллан бұғазы.

Бұғазынан өтіп, флотилия бір мұхитқа шықты. «Сан-Антонио» кемесі өз еркімен Испанияға оралды. Үш айдың ішінде экспедиция бір дауылды кездеспеген. Соңдықтан мұхитқа - Тынық мұхиты деген атын берілген еді.

1521 жылы Магелланның экспедициясы Филиппин аралдарына жеткен. Магеллан жергілікті тұрғындарын испан үкіметін мойындауына зорлатқысы келді. 1521жылы сәуірдің 27-ісінде Себу аралында Магеллан қаза тапты.

Экспедиция басшысыз қалды. «Консепсьон» кемесін теңізшілер өртеп жіберді. Моллук аралдарына жетіп, хош иіс және дәм беретін шөптерін сатып алып, екіге бөлінді.

«Тринидад» кемесі шығысқа қарай қайтуға бағыттанды, бірақ қиыншылықтарын шыдамай, Моллук аралдарына оралды. Соңда теңізшілер португалдықтарының тұтқынына түсті (өйткені португал патшасы Магелланды қашқын деп, кемелерін тұтқынға алу керек деп бұйрық шығарды). Тұтқынға алынған теңізшілердің көбі Үндістанда ауыр жұмыстарын шыдамай қайтыс болды.

«Виктория» ше Үнді мұхиты арқылы, Африкадан өтіп, Васко де Гама ашылған жолымен Испанияға аман жетті. Сөйтіп, «Виктория» кемесінің теңізшілері арқасында Магелланның экспедициясы тұңғыш рет жер шарын айнала саяхаты деп саналанады.