Михаил Никифорович Катков

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Михаил Катков

Катко́в Михаи́л Ники́форович (1817 жылы ақпанның 6 (18), Мәскеу — 1887 жылы шілденің 20 (тамыздың1) — Мәскеу губерниясы Подольск уезінің Знамен ауылы) — орыс қаламгеры, баспахананың ұйымдастырушы, әдеби сыншы.

Әкесі — мемлекеттік қайраткері, қызметі үшін ақсүйек болып кеткен; анасы — гүржін ақсүйек нәсілінен шыққан, Никифор Катковқа тұрмысқа шыққаннан дейін тегі —Тулаева еді.

1838 жылында Мәскеу университетінің пәлсапа факультетін озық оқушы болып бітірді . 1837 жылы Н. В. Станкевичтың тобына кірді. 1838 жылынан бастап баспасөзде мақала жазады. «Московский наблюдатель» (Мәскеу бақылаушысы) журналында Г. Т. Рётшердың «Көркем шығарманың пәлсапалық сыны туралы» мақаласының өзі жазған алғы сөзбен аудармасын және У. Шекспирдің «Ромео мен Джульетта» трагедиясының кейбір көріністердің өлең аудармасын шығарады.

1839 жылы Санкт-Петерборға көшіп кетті. «Отечественные записки»(Атамекен жазбалары) журналында істейді. 1840 жылынан бастап Катковтың көзқарастары В. Г. Белинскийдің көзқарастарына қайшы болады. Катков М. А. Бакунинмен ұрысады. Нәтижесінде , онымен Берлинде тапаншалы жекпе жекке (дуэльге) қатысуға шешім қабылданады, бірақ П. В. Анненков арқасында дау шешілген еді.

Бельгия мен Франсияны аралап қайтты. Берлин университетінде дәрістерін тыңдаған. Ф. Шеллингтың пәлсапасына құмарланып, оның үйінде қонақ болып қабылданған еді. Ресейге 1843 жылы қайтты. Славяношылдармен жақын болып кетті. 1845 жылы славян — орыс тілінен магистр диссертациясын қорғаған. Мәскеу университетінің пәлсапа кафедрасында адъюнкт болып істеген. Сол кезде жаңа ережелер шыққан еді. Бұл ережелер бойынша, пәлсапаны тек діни ілімдерінің профессорлары оқыта алған еді. Соңдықтан Катков 1849 жылында университеттен кетеді. 1851 жылы университеттік «Московские ведомости» (Мәскеу ақпараттары) газетінің редакторы болып кетті. Біржолы оған Халық ағарту Министерлігінде шен берді. Издал «Юнан (грек) пәлсапаның көне кезеңі туралы очерктер»-ін басылып шығарды (1851 және 1853 жылында).

1856 жылы Катков «Московские ведомости» газетінен кетіп , «Русский вестник» (Орыс жаршысы) журналының редакторы болып кетті. 1859 жылы Ұлыбританияға барып қайтқан, оңда А. И. Герценмен кездескен. 1860 жылдарында аса маңызды қаламгер мен саясатшы болып кетті. Ағарту саласындағы өзгерістері үшін болған, «классикалық білім беру» идеясын жақтаған.

Император Александр II-інің кеңесшісі еді.

Генрих Гейне, И. В. Гёте, Ф. Рюккерт, Ф. Купердың аудармасын «Отечественные записки» газетінде шығарған, газетте жаңа — библиографиялық санатын құрылған. Кейін, Берлиннен алман әдебиеті менен Шеллингтың пәлсападан дәрістері туралы мақалаларын жолдайды. Т. Н. Грановский менен С. М. Соловьёвті «Московские ведомости» газетінде мақала жазуға шақырды және бұл газетте өз мақалаларын шығарған. Катков басқарған «Русский вестник» журналы «Современник» журналының бәсекесі еді.

Катковтың Пушкин туралы және орыс ауыл жамағаты туралы мақалалардың үлкен мәні болған еді. Журналда М. Е. Салтыкова-Щедринның, П. И. Мельников-Печерскийдың, Марко Вовчоктың, С. Т. Аксаковтың, И. А. Гончаровтың,В. С. Курочкинның , А. Н. Майковтың , М. Л. Михайловтың, А. Н. Плещеевтың, А. А. Феттың, Ф. И. Тютчевтың шығармалары, Ф. И. Буслаевтың, Я. К. Гроттың, И. Е. Забелинның, И. К. Бабсттың, М. Н. Лонгиновтың, С. М. Соловьёвтың зерттеулері басып шығарылды.