Мұхаммед Әли Мысырлық

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Muhammad Ali Pasha

Wāli of Egypt, Sudan, Palestine, Syria, Hejaz, Morea, Thasos, Crete

Coat of arms of the Egyptian Kingdom 2.png

An 1840 portrait of Muhammad Ali Pasha by Auguste Couder
Билеген 17 May 1805 – 2 March 1848
Albanian Mehmet Ali Pasha
Arabic محمد علي باشا
Turkish Kavalalı Mehmet Ali Paşa
Туылды 4 March 1769
Birthplace Kavala, Macedonia, Rumeli eyalet, Ottoman Empire (present-day Greece)
Өмірден озды 1849 ж. тамыздың 2 (80 жаста)
Place of death Ras el-Tin Palace, Alexandria, Egypt
Buried Mosque of Muhammad Ali, Cairo Citadel, Egypt
Ізашары Ahmad Khurshid Pasha
Ізбасары Ibrahim Pasha
Wives Emina of Nosratli
Madouran
Ayn al-Hayat
Montaz
Mahivech
Namchaz
Ziba Hadidja
Chams Safa
Shama Nour
Әулеті Muhammad Ali Dynasty
Father Ibrahim Agha
Mother Zeinab
Religious beliefs Islam[1] (Hanafi)

Мұхаммед Әли, Мехмет Али (1769, Македония, Кавала қаласы – 2.8.1849, Александрия) – Египет билеушісі (1805 – 1849), 1952 жылға дейін Египетті билеген әулеттің өкілі. Түркияның Францияға қарсы Египеттегі соғысына (1799 – 1801) түрік армиясындағы албан жасағының қолбасшысы ретінде қатысты. 1805 жылы өзін уәли деп жариялап, түріктер мен жергілікті мәмлүктерді жеңіп, іс жүзінде тәуелсіз Египет мемлекетін құрды. Ол Францияға сүйеніп, елде реформа (жер, әскер, ағарту ісі, сауда, т.б. салаларда) жүргізді. Барлық жерді мемлекет қарамағына алды. Бірақ оны 1829 жылы өз жақындарына бөліп бере бастады. Елді басқару жүйесін қайта құрып (1816 – 1820), шетел (негізінен француз) мамандарын кеңінен пайдаланды. Египет жастарын білім алу үшін шетелдерге жіберді. Еуропалық үлгідегі тұрақты әскер мен теңіз флоты, орта және жоғарғы оқу орындары, өндіріс орындары ашылып, Египет қайтадан дами бастады. Мұхаммед Әли 1820 – 1830 жылы Арабияны, Суданды, Палестинаны, Сирияны, Крит аралын, Кіші Азияның бір бөлігін түріктерден тартып алды. Бұл соғыста оны Ресей, Англия, Франция мемлекеттері қолдады. Бірақ 1821 – 1829 жылы болған грек көтерілісін басуға түрік сұлтанына көмектескені үшін аталған мемлекеттер Мұхаммед Әлидің теңіз флотын талқандап, әскерін Грекиядан шығаруға мәжбүр етті. Кейіннен ол Батыстың көмегі арқасында түрік сұлтанымен соғысты әрі қарай жалғастырды. Жеңіліске ұшырап, 1840 жылы Суданнан басқа жерлердің бәрінен айырылды. Елдің әскери күштері қысқартылды, шетел саудагерлеріне жеңілдіктер беріліп, Батыс елдері Египетке үстемдік жүргізе бастады. Оның ұрпақтары 1952 жылдың 23 шілдесінде болған әскери төңкеріске дейін билік басында отырды.

Сілтемелер[өңдеу]

Сыртқы сілтемелер[өңдеу]

Мұхаммед Әли Клэй

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Albert Hourani et al., The Modern Middle East: A Reader, (University of California Press: 2004), p.71

1. Қазақ энциклопедиясы, 6 том.

Толықтыру[өңдеу]