Ненецтер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
A.
Ненецтер.

Ненецтер, ненец, хасова (өз атаулары – адам) – Ресей Федерациясының солтүстік бөлігін мекендейтін халық. Қазан төңкерісіне дейінгі әдебиеттерде самоедтер, юрактар деген атпен де белгілі болды. Үш автономиялық округ (Ненец, Ямал-Ненец, Таймыр) пен Коми Республикасының аумағында тұрады. Жалпы саны 36 мыңдай (2004). Тундралық және ормандық топтарға бөлінеді. Ненец нганасан, энец, селькуп сияқты халықтармен туыстас. Ауыспалы орал нәсіліне жатады. Ненец тілі орал тіл шоғырының самодий тобына кіреді, тундралық (бұл диалектіде Ненецтердің көпшілігі сөйлейді) және ормандық диалектіге бөлінеді. Орыс тілі де кең тараған. Жазуы кириллица негізінде.

Тарихы[өңдеу]

Ненецтердің ата-бабалары б.з.б. 1-мыңжылдықта Ертіс пен Тобыл өзендерінің жағасындағы орманды-далалы аймақтар мен Алтай, Саян тауларының сілемдерін мекендеген. Ғұн, түркі, т.б. тайпалардың шабуылы нәтижесінде тайгалық және тундралық аудандарға қарай ығысып, мұндағы жергілікті тайпалармен араласқан. Кейінірек Ненецтердің құрамына угор және энец топтары енді.

Кәсібі[өңдеу]

Дәстүрлі кәсіптері – аңшылық (қымбат терілі аңдар, бұғы, суда жүзетін құстарды аулау) пен балық аулау. 18 ғасырдың ортасынан бастап бұғы шаруашылығы негізгі кәсіпшілікке айналды. Дәстүрлі тұрғын үйлері – қыста бұғы терілерімен, жазда қайың қабықтарымен жабылатын сырықтардан құрастырылатын – чум. Сырт киімдері (малица, сокуй) мен аяқ киімдері бұғы терісінен тігіледі. Жеңіл, ағаш итшаналарды көлік ретінде пайдаланады. Негізгі тағамдары – бұғы еті, балық. Солтүстікте тұратын Ненецтердің арасында 19 ғасырдың ортасынан бастап христиан дінінің православие тармағы тараған, жергілікті наным-сенімдер де жақсы сақталған.[1]

Әдебиет[өңдеу]

Сілтемелер[өңдеу]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Қазақ Энциклопедиясы, 7 том 2 бөлім