Ниренберг Маршалл Уоррен
(Nirenberg, Marshall Warren) (АҚШ, Нью-Йорк, 1927ж. 10 сәуір - 2010ж. 15 қаңтар ), америка биохимигі. Мичиган университетінің философия докторы дәрежесін алған. Барлық триплеттер мүмкіндігі үш нәрсені қоспағанда, 4 әртүрлі азотты негізде ДНК-да (кейбір вирустар) және РНК-да белокқа белгілі амино қышқылдардың қосылуын қамтамасыз ететінін дәлелдеді. 1968ж. Нобел сыйлығын Р.У.Холли және Х.Г. Кораномен бөлісті. Ниренберг жұмысында тұтқындардың жасуша ядросында гинетикалық нұсқаумен белок құрамы басқарады.
Мазмұны |
Биографиясы [өңдеу]
1927ж. 10 сәуірде Ресейлік империядан шыққан Харри Эдвард Ниренберг және Минерва Быковская жанұясында туылған. Харри Эдвард Ниренбергтiң Ресейлiк империясынан шыққандарының жанұясындағы Бруклиндегi 1927 жылдың 10 сәуiрi және Минервалар Бұқа дүниеге келдi. 1937 жылы оның әкесi Орландоға(Флорида штаты) сүт Фермасын басқаратын және либералды иудаизмның (қауымды ) конгрегациясын негiздеген. 1952ж. Флорида университетiне түсіп, 1944 жылы жануартануды магистрдiң дәрежесi, 1948 жылы ғылымдардың бакалавр дәрежесiн алған [1]. 1957 жылда Мичиган университетiнiң биохимиясының факультетiндегi ғылым докторының дәрежесiнiң талаптарына сай диссертацияны қорғап қалды. 1957ж.-1962жылдары Бетесдеге денсаулықтың Ұлттық институтында жұмыс iстедi. 1962 жылы (жүректiң Ұлттық институты, окпе және қанның аурулары) жүректiң Ұлттық институтындағы биохимиялық генетиканың бөлiмiн басқарды, дегенмен 1966жылы денсаулықтың Ұлттық институтына қайтып келдi. 1961жылы Рио-Де-Жанейро университетiнiң түлегіне химик Пероле Зальцманға үйлендi. 2005жылы эпидемиология профессорі және Колумбия университетiнiң психиатриясы Мирн Вайссманға үйленді. 2010жылдың 15 қаңтарында Нью-Йоркте рак ауруынан қайтыс болды[2][3].
Ғылыми жұмыстары [өңдеу]
Негiзгi жұмыстары биохимияға арналған. 1960ж. басында (пирамидин негiзiнде бiр-ақ нуклеотид болатын ДНҚ молекуласы) қышқылды полиурацилді синтез жасады және ол матрицалық ДНҚ ретiнде қолданды. Бұл УУУ кодон фенилаланиналардың амин қышқылын анықтағанын дәлелдеуге мүмкiндiк бердi. Тағы басқа кодондар кейiннен шифрды шешкен. Тектiк кодтың әмбебаптығының маңызды куәлiк қағаздарын алды.
Ғылыми табыстары [өңдеу]
- 1965 — АҚШ ұлттық ғылыми медалі
- 1965 — Американдық академиясының өнерл және ғылым мүшелерімен сайланған
- 1968 — Медицина және физиология бойынша Нобельдік сыйлық
- 1968 — National Medal of Honor
- 1968 — Америка химиялық қоғамының Пристли медальі
- 1968 — Франклин медальі
- 1968 — Louisa Gross Horwitz Prize
- 1968 — Ласкер атағы
- 2001 — American Philosophical Society қоғамымен таңдалған
- біршама университеттердің құрметтi дәрежелерінің иегері - Мичигана, Чикаго, Виндзора, Йельск, Джорджа Вашингтон атындағы университета , Вейцмановск институті (Израиль) және тағы басқа.
