Олимпиялық ойындар
Мазмұны |
[өңдеу] Шығу тарихы
Олимпиялық ойындар (гр. Olympіa) – халықаралық кешенді спорттық жарыс.[1] [2]
Олимпиялық ойындар ежелгі адамзат баласының өткен тарихының дамуымен байланыстырады. Осы күнге дейін ойынның пайда болу мерзімі нақты айтылмаған. Олимпиялық ойындарының пайда болу себебі нақты болмаса да, олимпия ойындарының пайда болуы жайында эллиндерде бірнеше қызықты аңыздар бар. Алғашқы ойындар Зевс құдайының құрметіне б.з.б. 776 жылдан бастап төрт жылда бір рет Олимпия қаласында өткізілді. Кейін б.з. 394 жылы Византия императоры Федосий І-нің бұйрығы бойынша тоқтатылды. Бұл ойындарда әскери дайындық, дене шынықтыру өнерін көрсету байқаулары, дәстүрге айналған ақындар мен шешендер айтысы, әр түрлі өнер көрмелері ұйымдастырылған. Олимпиялық ойындар кезінде соғыстар тоқтатылып, “қасиетті тыныштық” орнайтын дәстүр қалыптасқан. Осы кезде бір айдан үш айға дейін бүкіл Эллада жерінде қару жұмсауға, тіпті ойынды тамашалаушыларға қару-жарақпен келуге тыйым салынған. Ол кезде олимпиялық ойындар бес күн өткізілген, бағдарламасына жүгіру, күрес, ат жарысы, қоссайыс, бессайыс сияқты спорт түрлері кірген. Жеңімпаздарға зәйтүн ағашының жапырағынан өрілген алқа кигізіліп, құрмет көрсетілген.
[өңдеу] Даму барысы
19 ғасырдың орта кезінде Грекияда олимпиялық ойындарды қайта жандандыру мақсатында біраз әрекеттер жасалды. Сөйтіп, 1859, 1870, 1875 және 1889 жылдары Афинада грек спортшыларының қатысуымен секіру, жүгіру, диск, найза лақтыру, гимнастика сияқты спорт түрлерінен жарыстар өтті. Олимпиялық ойындар бүкіл Грекияны біріктіретін, жалпы ұлттық оқиғаға айналды. Біраз уақыттан кейін гректерге олимпиялық ойындардың бірыңғай күнтізбесін бекіту идеясы келді. Алғашында ойын өтуі бір күнге созылса, кейінірек ойынның ұзықтығы бір айға дейін жетті. Ойынды әр төрт жылда астық пен жүзім жинау арасында үнемі өткізіп тұру туралы шешім шығарды. Қоғам қайраткері - Пьер де Кубертэннің олимпиялық ойындар өткізу жөніндегі ұсынысын қабыл алған Францияның оқу ағарту министрі оған дене тәрбиесін дамыту жөніндегі халықаралық конгресс шақыруды табыстады. Содан 1894 жылы маусым айында 12 елдің қатысуымен конгресс өз жұмысын өткізді. Оған қатысушылар Пьер де Кубертэннің баяндамасын талқылап, 1896 жылы 1-олимпиялық ойындарын Афина қаласында өткізу жөнінде шешім қабылдады. Олимпия комитетінің тұңғыш басшысы болып грек Деметриус Викелас сайланды. Сонымен қазіргі заманғы 1-олимпиялық ойындары1896 жылы сәуір айының 6 – 15 аралығында Афинада өтіп, оған 13 елден 311 спортшы қатысты.
[өңдеу] Олимпия чемпиондары
Жарыс бағдарламасына күрес, гимнастика, жеңіл және ауыр атлетика, жүзу, нысана көздеу, теннис, семсерлесу сияқты спорт түрлері енді.
Ежелгі дәстүр бойынша жарыс шымылдығын жеңіл атлеттер ашты. Сөйтіп, америкалық Джеймс Конноли үш аттап секірістен олимпиялық ойындарының тұңғыш чемпионы атанды. Бірінші қысқы олимпиялық ойындары 1924 жылы 25 қаңтар мен 4 ақпан аралығында Францияның Шамони қаласында спорттың бес түрінен өтті. Бұл ойындарға 16 елден 293 спортшы қатысты. Олардың арасында 13 әйел спортшы бар еді. Қысқы олимпиялық ойындарының тұңғыш чемпионы атағын 500 метрлік қашықтықта өнер көрсеткен америкалық Чарлз Джутроу жеңіп алды. Олимпиялық ойындарында қазақ жастары арасынан тұңғыш медаль алған Ғұсман Қосанов. Ол 1960 жылы Римде өткен олимпиялық ойындарында 4100 метрлік эстафеташылар жарысында күміс жүлдені иемденді. Ал тұңғыш чемпион атанған баскетболшы Әлжан Жармұхамедов, грек-рим күресінен КСРО чемпионы - Жақсылық Үшкемпіров, Шәміл Серіков 22-олимпиялық ойындарында алтыннан алқа тағынды. Қазақстандықтар арасынан қысқы ойындардан тұңғыш олимпия медалін иемденген Қостанайлық шаңғышы Иван Гаранин. Ол 1976 жылы Инсбрук қаласында өткен 12-олимпиялық ойындарынан екі бірдей қола жүлдемен оралды. Мұнан соң 1988 жылы Калгариде шаңғышылар В.Сахнов күміс, В.Смирнов екі күміс және қола, 1994 жылы Лиллехаммерде алтын және күміс, 1998 жылы Наганода қола, конькиші Л.Прокашева Наганода өткен ойында қола медаль алды. Қазақстан Республикасы өз алдына жеке ел ретінде 1994 жылы қысқы және 1996 жылы жазғы олимпиялық ойындарынан бастап өнер көрсетіп келеді. 1996 жылы АҚШ-тың Атланта қаласында өткен ойындарда В.Жиров (бокс), А.Парыгин (бессайыс), Ю.Мельниченко (грек-рим күресі) алтын, А.Храпатый (ауыр атлетика), .Беляев (нысана көздеу) Б.Жұмаділов (бокс) күміс, М.Мамыров (еркін күрес), Б.Ниязымбетов (бокс), Е.Ибрайымов (бокс), В.Вохмянин (нысана көздеу) қола медаль алып, командалық есепте 196 елдің арасынан 24-орынға тұрақтады. Сондай-ақ 2000 жылы Сиднейде өткен олимпиялық ойындарында [[Б.Саттарханов, Е.Ибрайымов (бокс), О.Шишигина (жеңіл атлетика) алтын, Б.Жұмаділов, М.Ділдәбеков (бокс), А.Винокуров (велоспорт), И.Байрамуков (еркін күрес) күміс медаль]] алып, командалық есепте 199 елдің ішінен 22-орын алды. Ал 2004 жылы Грекияда өткен ойындарда [[Б.Артаев (бокс) алтын, Г.Лалиев (еркін күрес), Г.Цурцумия (грек-рим күресі), Г.Головкин (бокс) күміс, С.Елеуов (бокс), М.Манукян (грек-рим күресі), Д.Карпов (жеңіл атлетика) қола]] жүлдені иемденді. Бұл жарыста Қазақстан құрамасы 202 мемлекеттің арасынан 40-орынға табан тіреді. 1896 жыл алғашқы Олимпиада жылы болып тарихта қалды. Олимпия алтарының уақыты тынысымен жағылған, олимпия алауы содан бері әр төрт жыл сайын планета бойынша жүгіріп өтеді. Бұл алау шекарадан шекараға өтеді. Адамдар оны бірінен біріне береді. Сөйтіп олимпия алауы әр түрлі ұлт өкілдерін біріктіреді, нәтижесінде біз барлығымыз – бір Жер планетасының балалары екенімізді анық көрсететді.
[өңдеу] Ішкі сілтемелер
[өңдеу] Сыртқы сілтемелер
[өңдеу] Қосымша мәліметтер
[өңдеу] Пайдаланылған әдебиеттер
- ↑ “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9
- ↑ Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3
