Самани әулеті

Уикипедия жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
سامانیان
Самани әулеті
Saffarid dynasty 861-1003.png
819 – 999 Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG
 
3by2white.svg
Location of Самани әулеті
Самани
Астанасы Самарқан, Бұхара
Тіл(дері) Парсыша[1]
Діні Әһл әс-Сунна
Government Әмірлік
Әмірші
 - 819-855 Йахйа ибн Асад
 - 999 Абд аль-Малик II
Historical era Орта ғасырлар
 - Established 819
 - Disestablished 999
Area
 - 928 est. 2 850 000 km² (1 100 391 sq mi)

Самани Әулеті — Самани мемлекетінде билік еткен парсы әулеті (819 — 999). Арғы аталары Саман Худат, Балх маңындағы (Солт. Ауғанстан) Саман елді мекенінен. Араб үстемдігіне қарсы Рафи ибн Лейстің көтерілісін (806 — 10) басуда көрсеткен көмегі үшін Саманның балалары мен немерелері 819 ж. Мауераннахрдың ең маңызды қалалары мен уәлаяттарына басқарушы болып тағайындалды. Халиф Мамун Саманның немересі Нұхқа Самарқанды, Ахмедке Ферғананы, Яхьяға Шаш пен Усрушананы берді. Олар алғашқы кезде Хорасан басқарушылары Тахир әулетінің вассалы болды. 873 ж. Тахир әулеті құлағаннан кейін, Самани Әулеті толық дербестікке ұмтылды. 875 ж. Насыр І Самани Мауераннахрды толық бағындырды. 900 ж. оның мұрагері Исмаил Самани (892 ж.) және басқа да Самани Әулеті өкілдері Хорасан әмірі Әмір ибн Лейс Сафари әскерлерін талқандап, Хорасанды, Солт.-шығыс Иранды бағындырды. Мемлекеттің астанасы Бұхар қ., бұдан басқа экон. маңызды орт-тар: Самарқанд, Нишапур, Мерв, Үргеніш, Герат, Балх, Ғазни қ-лары болды. Самани Әулеті билеген тұста Орт. Азияның Хазариямен, Иранмен, бұлғарлармен, Қытай және Русьпен сауда байланыстары дамыды. Қалаларда медреселер, мешіттер, түрлі ғимараттар салынды. Бұхара өзінің ең бай кітапханасымен аты шықты. 997 — 99 ж. Бұхарды түріктердің басып алуына байланысты Мансұр ІІ-нің тұсында Самани Әулеті билік жүргізуді доғарды[2] [3]

Тағы қараңыз[өңдеу]

Суреттер[өңдеу]

Исмаил Самани шыңы

Пайдаланылған cілтемелер[өңдеу]

  1. Elton L. Daniel, History of Iran, (Greenwood Press, 2001), 74.
  2. Әдеб.: Гафуров Б.Г., Таджики. Древнейшая и средневековая история, М., 1972.
  3. Қазақ Энциклопедиясы, 7 том