Сығандар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Romani people
Rromane dźene
Flag of the Romani people.svg
Сығандар туы created in 1933 and accepted by the 1971 Дүниежүзілік сығандар конгресі
Бүкіл халық саны

Up to 5 million in the world[1]
or
6-11 million in the world[2]
or
10-12 million in Europe[3]
See Romani people by country for the entire list of countries and other estimations. The following list uses official data, the unofficial estmation might differ substantially.

Маңызды жұрты бар аумақтар
Испания 650,000
(1.62%)
[4]
Румыния 535,140
(2.46%)
[5]
Түркия 500,000
(0.72%)
[6]
Франция 500,000
(0.79%)
[7]
Болгария 370,908
(4.67%)
[8]
Мажарстан 205,720
(2.02%)
[9]
Грекия 200,000
(1.82%)
[10]
Ресей 182,766
(0.13%)
[11]
Италия 130,000
(0.22%)
[12]
Сербия 108,193
(1.44%)
[13]
Дания 90,000
(0.15%)
Словакия 89,920
(1.71%)
[14]
Германия 70,000
(0.09%)
[15]
Македония 53,879
(2.85%)
[16]
Тіл(дер)і
Роман, languages of native region
Дін(дер)і
Христиандар
(католиктер, Orthodoxy, Протестанттар),
Ислам,
Индуизм[17]
Қатысты этникалық топтары
Dom people, Lom people, other Indo-Aryans
Zigane 580.jpg

ЦЫГАНДАР (өзд. атауы рома — адамдар), сығандар — халық (тегі мен тілі ортақ этн. топ). Үндіжерортатеңіздік нәсілге жатады. Бірнеше диалектіден құралған цыган тілінде сөйлейді. Тілі санскритке де, бірқатар жаңа үнді тілдеріне де жақындығын сақтаған. Әр түрлі халықтар сығандарды түрліше атайды. Жалпы саны шамамен 7 млн-дай адам (2005). Сығандар өздері тұрып жатқан мемлекеттің дінін қабылдай салады, қоныс аударғанда қажет болса дінін де жиі өзгертіп отырады. Тарихы мен шығу тегі аса күрделі. Ғалымдардың көпшілігі сығандардың арғы тегі Үндістаннан шыққан, олар 1-мыңжылдықта қалыптаса бастаған деп есептейді. Алғашқыда олар Иран мен Мысырда, кейіннен Византияның шығысында ұзақ уақыт тұрақтап тұрған. 2-мыңжылдықтың бас кезінде Балкан түбегі мен Солт. Африкаға жылжып, 13 — 15 ғ-ларда Орт. және Шығыс Еуропаға, кейіннен Солт. және Оңт. Америка мен Австралияға (19 ғ.) жеткен. Бастапқыда Еуропа елдері Ц-ды жақсы қабылдағанымен, біраз уақыттардан кейін оларды қаңғыбас, қайыр-садақа сұраушы ретінде қудалай бастады. 18 ғ-дың соңына қарай Еуропаның бірқатар елдері Ц-ды шеттетуді біршама тоқтатты. Осы кездері халықтың көшпелі, отырықшы және жартылай көшпелі болып бөлінуі жүріп жатты. Дегенмен, бүкіл әлем, Ц-ды көшпелі халық ретінде біледі. Олар белгілі бір аумақта көшіп жүреді, қандас туыстардан не болмаса басқа ру өкілдерінен құралған таборға бірігеді, оны вайда (немесе сагибо-скиро) басқарады. Вайда көшіп жүрген мемлекеттегі Ц-дың ресми өкілі, ол сонымен қатар ішкі қақтығыс, дау-дамайларды реттеп отырады. Онымен бірге табордағы бәйбіше әйелдің де ықпалы күшті. Табордың вайда билігімен жұмсалатын қоғамдық кассасы болады. Ц. әйелдерінің бас билігі жоқ.

Ол әкесіне, кейін күйеуіне сөзсіз бағынуға міндетті, отбасын асырау да соның мойнында. Әлі күнге дейін кейбір топтары алыпсатарлықпен, әйелдер бал ашумен, қайыр-садақа. Жер шарының барлық құрлықтарына таралған. Антропол. жағынан сұраумен айналысады. Қазіргі таңда көшпелі өмір салтын ұстанатын Ц. азая бастаған.

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Rom. Encyclopædia Britannica Online. — «According to Британика энциклопедиясы, estimates of the total world Romani population range from two million to five million.»  Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  2. Online version. — «Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. Dallas, Tex.: SIL International. Ian Hancock's 1987 estimate for "all Gypsies in the world" was 6 to 11 million.»  Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  3. EU demands action to tackle Roma poverty, BBC News (5 сәуір 2011).
  4. The Situation of Roma in Spain (pdf). Open Society Institute (2002). — «The Spanish government estimates the number of Gitanos at a maximum of 650,000.»  Басты дереккөзінен мұрағатталған 1 желтоқсан 2007. Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  5. [1] Census 2001 in Romania: 535,140 Roma
  6. Roma rights organizations work to ease prejudice in Turkey. EurasiaNet (22 July 2005). — «There are officially about 500,000 Roma in Turkey.»  Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  7. Situation of Roma in France at crisis proportions. EurActiv Network (7 December 2005). — «The Romani population in France is officially estimated at around 500,000.»  Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  8. Population By Districts And Ethnic Group As Of 01.03.2001 (05.01.2004). — «Census 2001 in Bulgaria: 370,908 Roma»  Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  9. Population by national/ethnic groups. Hungarian Central Statistical Office. — «Census 2001 in Hungary: 205,720 Roma/Bea»  Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  10. The Romani population in Greece is officially estimated at 200,000.. Hellenic Republic National Commission For Human Rights. — «Census 2001 in Hungary: 205,720 Roma/Bea»  Тексерілді, 15 қыркүйек 2010.
  11. National Composition Of Population And Citizenship (Excel). perepis2002.ru. — «Census 2002 in Russia: 182,766 Roma.»  Тексерілді, 16 қыркүйек 2010.
  12. Demographics of Italy#Languages Estimated by Ministero degli Interni del Governo Italiano.
  13. Census 2002 in Serbia: 108,193 Romanies. (pdf). Republic of Serbia, Republic Statistical Office (December 24, 2002). Тексерілді, 6 желтоқсан 2010.
  14. Census 2001 in Slovakia
  15. [2] 70,000 Roma/Sinti estimated by the German Ministry of Internal Affairs.[dead link]
  16. The 2002-census reported 53,879 Roma and 3,843 'Egyptians'. Republic of Macedonia, State Statistical Office. Тексерілді, 17 қыркүйек 2010.
  17. Gall, Timothy L. (ed). Worldmark Encyclopedia of Culture & Daily Life: Vol. 4 - Europe. Cleveland, OH: Eastword Publications Development (1998); pp. 316, 318 : "Religion: An underlay of Hinduism with an overlay of either Christianity or Islam (host country religion) "; "Roma religious beliefs are rooted in Hinduism. Roma believe in a universal balance, called kuntari... Despite a 1,000-year separation from India, Roma still practice 'shaktism', the worship of a god through his female consort... "