Сүңгуір қайық

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
«Огайо» типтес сүңгуір қайық Трайдент зымырандарын ұшыруда. Үш өлшемді графика

Сүңгуір қайық – су асты жағдайында ұзақ уақытқа дейін іс-қимыл жасау қабілеттіліктерімен қамтамасыз етілген, маңызды тактикалық қасиеті жасырыну болып табылатын ұрыс кемесі.

Тарихы[өңдеу]

Сүңгуір қайықты жасау XVII ғасырда басталды.

Жыл Оқиға
1620 Алғашқы сүңгуір қайықты Лондонда Голландия ғалымы К. ван Дреббель жасап шығарды
1724 Ресейде өнертапқыш Е.Никонов
1776 Солтүстік Америкада Д.Бушнелл
1801 Францияда Р.Фултон
1850 Германияда В.Бауэр өз нұсқаларын жасады
1861 – 65 ж. Алғаш сүңгуір қайық АҚШ-тағы азамат соғысы кезінде қолданылды
1950 жылдардан бастап АҚШ пен КСРО-да, кейіннен Ұлыбритания мен Францияда атомды энергетикалық қондырғылы сүңгуір қайық жасау қолға алынды

I-дүниежүзілік соғыстың басында соғысушы елдерде 50 м тереңдікте, 5700 – 7200 км қашықтыққа жүзе алатын сүңгуір қайықтар барлау жүргізуге, базаны қорғауға пайдаланылды. II-дүниежүзілік соғыс қарсаңында АҚШ-тың әскери-теңіз күштерінде 111, Ұлыбританияда 58, Францияда 77, Италияда 115, Жапонияда 63, Германияда 57, КСРО-да 218 сүңгуір қайық болды.

Қазіргі кезде[өңдеу]

2004-Bremerhaven U-Boot-Museum-Sicherlich.jpg

Ірі державалардың флоттарында сүңгуір қайық маңызды орын алады. Олар су үсті кемелерін, су асты қайықтарын, қарсыластың аумағындағы жер үсті нысандарын жоюға, сонымен қатар әр түрлі арнайы міндеттерді (барлау, диверсиялық топтарды түсіру, т.б.) орындауға арналған. Қазіргі заманғы сүңгуір қайық атқаратын міндетіне қарай баллистикалық және қанатты ракеталармен, торпедолармен және миналармен қаруланады, гидроакустикалық, радиолокациялық, т.б. радиоэлектронды аппараттармен жарақтандырылады. Баллистикалық ракеталар, әдетте жер үсті нысандарын, ал қанатты ракеталар, торпедолар мен миналар теңіздегі қарсыластарды жоюға қолданылады. Сүңгуір қайық негізгі қару-жарағына қарай атомдық және дизельді болып бөлінеді. Сүңгуір қайық бір корпусты, бір жарым корпусты және екі корпусты болады.

Атомдық сүңгуір қайық қай елдерде бар?[өңдеу]

Қазіргі кезде әлемдегі бес мемлекеттің қарулы күштері атомдық суасты қайық­та­ры­мен жарақтанған, олар: АҚШ, Ресей, Фран­ция, Ұлыбритания және Қытай. Алдағы жыл­дары бұлардың қатарына Үндістан мем­лекеті де қо­сылады. Militaryparitet.com сай­тының мә­лі­меті бойынша, қазір Үндістанда INS Arihant де­ген атауға ие болған екі бірдей атом­дық суас­ты қайығы жасалып жатыр. Сон­дай-ақ жақын болашақта Бразилия мемлекеті де атом­дық суасты қайықтары бар елдердің қа­тарына кіреді. Бразилиялықтар жасап жатқан қайық құрылыстары шамамен 2020 жыл­да­ры аяқталады деп жоспарлануда. Тарихи есеп бойынша ең алғаш атомдық сүң­гуір қайық­қа ие болған ел – АҚШ. Артын­ша бә­се­­келесінен қалыспау үшін КСРО да осын­­дай қарулы техниканы жасап шыққан болатын.

Үндістанда сүңгуір қайық жарылды[өңдеу]

14.08.2013 Үндістан әскери күштері пайдаланып жүрген, Ресейде жасалған Sindhurakshak ("Синдхуракшах") сүңгуір қайығы сәрсенбіге қараған түні Мумбай порты маңында жарылып, өртенген соң суға батып кетті. Үндістан әскери теңіз күштері өкілдерінің хабарлауынша, бортта қалған 18 теңізші із-түзсіз жоғалған. Үндістанның қорғаныс министрі Аракапарамбил Энтони кейбір теңізшілердің қаза тапқанын растап, оқиғаны "соңғы уақыттағы ең үлкен апат" деп атады. Бірнеше теңізші жараланып, ауруханаға түскен. Жарылыстың неден шыққаны әзірге белгісіз. 16 жыл бұрын жасалған сүңгуір қайық таяуда ғана Ресейде күрделі жөндеуден өткізіліп, жаңартылған.

Дереккөздер[өңдеу]

http://alashainasy.kz/interested/31764/ http://www.azattyq.org/archive/news/20130814/330/330.html?id=25075051

Дереккөздер[өңдеу]

"Қазақ Энциклопедиясы", 8 том