Тойнби Арнолд Джозеф

Уикипедия жобасынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Arnold Toynbee.jpg

Тойнби (Toynbee) Арнолд Джозеф (1889-1975) - ағылшын тарихшысы әрі әлеуметтанушысы. 1919- 1924 жж. - Лондон университетінің профессоры, 1925-1955 жж. - Корольдық халықаралық қатынастар институтының ғылыми жетекшісі және Лондон университетінің ғылыми қызметкері. 1920-1946 жж. - "Халықаралық қатынастарға шолу" ("Survey of International Affairs" L., 1925-1965) редакторы. II дүниежүзілік соғыс кезінде Тойнби Ұлыбританияның сыртқы істер министрлігінің ғылыми бөлімінің директоры болды. Тойнбидің көптеген еңбектерінің ішінде ерекше орын алатыны - 12 томдық "Тарихты зерттеу" ("A study of а History" 12 vols., 1934-1961) шығармасы. О. Шпенглердің ізінше Тойнби әлемдік тарих бірлігінің дәстүрлі тұжырымдарын жоққа шығарады. Ол шағын өркениеттерге салыстырмалы талдау жасайды (бастапқы нұсқасында ол 21 өркениетті көрсетеді, кейіннен 13-ке қысқартты), өмірлік кезеңдерінен ортақтық табады. Кез келген өркениет өз дамуында пайда болу, өсу, жарылу, ыдырау, ақыр соңында басқаға орын беріп, жойылу процестерін басынан кешіреді. Өркениет дамуының қозғаушы күші "шығармашылық азшылық", "өмірлік талпыныстың" иесі, әртүрлі тарихи "айбаттарға" жауап беріп, соңынан "екпінді көпшілікті" бұқараны ілестіреді. Бұл "айбаттар" мен "жауаптардың" ерекшелігі әр өркениеттің өзгешелігін, иерархиясын, әлеуметтік құндылықтарын айқындайды. Бірде кезекті бір әлеуметтік-тарихи мәселені шешуге қабілеті болмай, "шығармашылық элита" өз билігін беделіне сүйеніп емес, күшімен жүргізетін үстемдік етуші азшылыққа айналады; бұқара халық "ішкі пролетариатқа" айналады деп пайымдайды. Ол өркениеттерді 1000 жыл өмір сүретін ағзаға теңейтін Шпенглер теориясын жоққа шығарады. Өркениеттердің жойылуына әсер ететін себептер ретінде Тойнби өнегелік азғындау мен шығармашылық қарқынды жоғалтуды атайды. Тойнбидің пікірінше, христиан өркениеті жойылады, бірақ ол жаңа синкретикалық діннің пайда болуына себепкер болса, эллинизмге ұқсас, тарихи рөл атқарар еді.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3