Циркон

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Zircon

Zircon crystal from Tocantins, Brazil (2×2 cm)
Негізі
Санаты Минерал
Химиялық формуласы zirconium silicate ZrSiO4
Crystal symmetry Tetragonal 4/m 2/m 2/m
Unit cell a = 6.607(1) Å, c = 5.982(1) Å; Z=4
Ерекшеліктері
Түсі Reddish brown, yellow, green, blue, gray, colorless; in thin section, colorless to pale brown
Кристал пішіні tabular to prismatic crystals, irregular grains, massive
Сингониясы Tetragonal Ditetragonal Dipyramidal 4/m 2/m 2/m
Twinning On {101}
Үгітіндісі indistinct, on {110} and {111}
Агреттары Conchoidal to uneven
Беріктігі Brittle
Моль шкаласы бойынша минерал қаттылығы 7.5
Streak White
Diaphaneity Transparent to opaque
Үлес салмағы 4.6–4.7
Оптикалық сипаты Uniaxial (+)
Refractive index nω = 1.925-1.961 nε = 1.980-2.015, 1.75 when metamict
Birefringence δ = 0.047–0.055
Pleochroism Weak
Fusibility Infusible
Solubility Insoluble
Басқа сипаттамалары Fluorescent and radioactive, may form pleochroic halos
Дереккөздер [1][2][3][4]
Циркон

Циркон (парс. zar — алтын, gun — түс) — силикаттар класына жататын минерал.

Химия формуласы:[өңдеу]

Zr2 [SіO],

Құрамы (%):[өңдеу]

ZrO — 67,1, SіO2 — 32,9,

Қоспалары:[өңдеу]

Физикалық қасиеттер[өңдеу]

Тетрагондық сингонияда кристалданады, жеке кристалдары төрт қырлы бипирамидалық призма, минералдық агрегаттары сеппе түріндегі түйірлі, колломорфты масса болады. [SіO4]4 мен Zr4+ төрттік ретті ось бойынша кезектесе орналасады, Zr4+ оттектің 8 ионы қоршаған. Цирконның түсі әр түрлі реңді қоңыр, қызыл сары, сары, сұрғылт, алқызыл, қызыл, жасыл. Ультракүлгін, катод сәулелерінен сарғылт, сары жарық шығарады, алмастай, шыныдай жылтыр; қатт. Моос шкаласы бойынша 7 — 8, тығызд. 4,0 — 5,1 г/см3, балқу температурасы t 2600°C, радиоактивтік қасиеті бар, метамиктік күйге ауысады. Қышқыл, сілтілі тау жыныстары мен олардың пегматиттерінде, альбиттерде, карбонатиттерде, шөгінді, метаморфтық тау жыныстарында, қорымдарда кездеседі.[5]

Табу тұрған жері[өңдеу]

Қолданыс[өңдеу]

Циркон эмаль, керамика, фарфор, отқа төзімді кірпіш пен шыны өндірісінде, цирконий мен цирконийдің қос тотығын, гафнийді алуға, қорғасындық тәсілмен абс. жасты анықтауда қолданылады. Бояуы қанық, ақаусыз мөлдір Циркон зергерлік істе қолданылады.[6]

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Handbook of Mineralogy
  2. Mindat
  3. Webmineral
  4. Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., ISBN 0-471-80580-7
  5. "Қазақ Энциклопедиясы", 18 том
  6. Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Қ 17 Геология/Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайышов — Алматы: "Мектеп" баспасы" ЖАҚ , 2003. — 248 бет. ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2