Шредингер Эрвин
| Erwin Schrödinger | |
|---|---|
 |
|
| Туылды | Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger тамыздың 12 Erdberg, Vienna, Austria-Hungary |
| Қайтыс болды | 1961 ж. қаңтардың 4 (73 жаста) Vienna, Austria |
| Азаматтығы | Austria, Germany, Ireland |
| Ұлты | Austrian, later Irish |
| Зерттеу салалары | Physics |
| Интитуттары |
University of Breslau University of Graz Dublin Institute for Advanced Studies Ghent University |
| Alma mater | University of Vienna |
| Докторлық жетекшісі | Friedrich Hasenöhrl |
| Other academic advisors | Franz S. Exner Friedrich Hasenöhrl |
| Notable students | Linus Pauling Felix Bloch Brendan Scaife |
| Еңбегі үшін әйгілі | Schrödinger equation Schrödinger's cat Schrödinger method Schrödinger functional Schrödinger picture Schrödinger-Newton equations Schrödinger field Rayleigh-Schrödinger perturbation Schrödinger logics Cat state |
| Негізгі марапаттары | Nobel Prize in Physics (1933) |
| Жұбайы | Annemarie Bertel (1920-1965) |
Қолы |
|
Шредингер Эрвин (12.8. 1887, Вена – 4.1.1961, сонда) – Австрияның көрнекті физик-теоретигі, кванттық механиканың негізін салушылардың бірі. Вена ун-тін бітірген соң, сонда 1914 жылдан бастап сабақ берді. 1920 жылдан Штутгарттағы жоғары тех. мектептің, 1921 жылдан Цюрихтегі және Бреславльдегі (қазіргі Вроцлав), 1927 жылдан Берлиндегі ун-ттердің проф. Өкімет басына ұлтшылдардың келуіне байланысты Германиядан кетіп қалды. 1933 – 35 жылы Оксфордтағы (Англия), 1936 – 38 жылы Грацтағы (Австрия), 1938 – 39 жылы Генттегі (Бельгия), 1940 жылы Дублиндегі (Ирландия), 1955 жылы Венадағы (Австрия) ун-ттердің проф. болды. Шредингердің алғашқы жұмыстары түстердің матем. теориясына арналған (1920), Колометрияның қазіргі теориясы Шредингердің осы жұмысына негізделген. Дегенмен Шредингердің аса маңызды ғыл. еңбегі толқындық механиканы (басқаша айтқанда, релятивистік емес кванттық механиканы) жасау (1925 – 26) болды. Бұл теорияны жасауда ол Л. де Бройльдің идеясына сүйенді. Кванттық механика жарықтың толқындық және корпускулалық табиғатының арасында болып келген қарама-қайшылықты шешіп берді. Шредингер өзінің атымен аталатын әйгілі Шредингер теңдеуін қорытып шығарды. Бұл теңдеу қазіргі атом теориясында маңызды рөл атқарады. Шредингер толқындық механика мен матрицалық формадағы кванттық механика (В.Гейберг, Н.Бор және П.Иордан жасаған) арасында формалды байланыс барлығын көрсете келіп, олардың физикалық тұрғыдан өзара эквивалентті екендігін дәлелдеді. Ол толқындық механика мәселесін Штарк құбылысының теориясына да қолданды. Кейінгі жылдары термодинамикамен, жалпы салыстырмалық теориясымен, т.б. айналысты. Шредингер – көптеген елдердің ғыл. мекемелерінің, соның ішінде 1934 жылдан КСРО ҒА-ның да құрметті мүшесі. Нобель сыйл-н алған (1933).
Пайдаланылған әдебиеттер[өңдеу]
- Қазақ энциклопедиясы,8 том
- Статистическая термодинамика, пер. с англ., М., 1948; Новые пути в физике, Ст. и речи, пер с англ., М.,1971; Что такое жизнь? С точки зрения физика, 2 изд., пер. с англ., М., 1972.
