Шымшықтар

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Шымшықтар
Сарыбауыр шымшық Parus major
Ғылыми топтастыруы
Дүниесі: Жануарлар
Жамағаты: Хордалылар
Табы: Құстар
Сабы: Торғайтәрізділер
Тұқымдасы: Paridae
Тегі: Parus
Линней, 1758

Шымшықтар (лат. Parus) – торғайтәрізділер отрядына жататын құстар. Негізінен Солтүстік Америка, Еуразия және Африкада кездесетін 45-тен аса түрі белгілі. Қазақстанның барлық аймақтарында кездесетін 11 түрі бар. Шымшықтың дене тұрқы 10 – 20 см, салмағы 7 – 25 г. Өте мықты аяқтарындағы саусақтары мен тырнақтары жақсы дамыған, бұл ағаштың бұтақтарымен тез қозғалуға мүмкіндік береді. Тұмсығы қатты, үшкір, тұмсығымен ағаш қа-бығының жарығынан зиянды жәндіктерді шығарып жейді, өсімдіктер тұқымын шағады, кейде ағаш діңін ойып, ұя жасайды. Аталығы мен аналығының түстері бірдей, кейбіреулерінің басында айдары болады. Шымшықтардың ішінде ең жиі кездесетін түрі – сарыбауыр Шымшық (Р. major). Оның басы, алқымы және мойны қара, құрсағын бойлай созылып жатқан қара жолағы бар, жоны сұрғылт жасыл, бауыры сары түсті. Бұлар Алтай, Жетісу (Жоңғар), Іле Алатауларының, Тянь-Шаньның жалпақ жапырақты және аралас ормандарында кездеседі. Отырықшы құс, бірақ жиі қоныс аударып тұрады. Ұясын тоқылдақ даярлаған ағаш қуысына салады. Ұядағы 6 – 15 жұмыртқасын аналығы 13 – 14 күндей басып, балапан шығарады. Бір маусымда екі рет балапан өргізеді. Шымшықтар зиянды жәндіктерді жеп, пайда келтіреді.[1]

Пайдаланған әдебиет[өңдеу]

  1. Қазақ энциклопедиясы, 9 т.