Шығыс Қазақстан облысы

Уикипедияден

Шығыс Қазақстан облысы

[[Image:|125px|Шығыс Қазақстан облысы ресми жалауы]] [[Image:|115px|Шығыс Қазақстан облысы ресми таңбасы]] Жалауы Таңбасы
Облыс орталығы	Өскемен
Әкімі
Әкімшілік аумақтары  — Аудандар  — Облыстық қалалар  — Басқа қалалар  — Кенттер  — Ауыл аймақтар Ұйымдастырылғаны	{{{Established}}}
Аумағы Бүкіл  — Жері  — Суы	km² ([[Қазақстан облыс тізімі (аумағы бойынша сұрыпталған)|]])  km²  km²  %
Жұрт саны  — Бүкіл ()  — Тығыздығы  — Жылға өсуі	([[Қазақстан облыс тізімі (жұрт саны бойынша сұрыпталған)|]]) /km²  %
Орташа жалақысы ()  — Жылға өсуі	$ ([[Қазақстан облыс тізімі (жалақы бойынша сұрыпталған)|]])  %
Белгілері  — Пошта белгісі  — ISO 3166-2  — ӘАНК  — FIPS 10-4  — Көлік белгісі	{{{KATOCode}}} {{{VRPCode}}}
Веб-торабы	[1]

Шығыс Қазақстан облысы 1932 жылы құрылған және республиканың шығысында орналасқан (1997 жылғы 23 мамырдағы № 3528 Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен облыс құрамына таратылған Семей облысының территориясы қосылды). Облыс территориясы 283,3 мың шаршы км. Облыс халқының саны 2002 жылдың басында 1660,6 мың адамнан астам болды, соның ішінде қалада - 951,6 мыңнан астам, ауылда - 709 мың шамасында адам тұрады. Облыс орталығы - Өскемен, 1720 жылы негізі қаланған. Өскеменнен Астанаға дейінгі қашықтық - 1084 шақырым, Алматыға дейін - 1100 шақырым. Облыста 15 ауылдық аудан, 10 қала, 5 облыстық, 5 қалалық маңыздылығы бар қалалар, 27 кент, 228 ауылдық аймақ және 857 кент бар. Облыстың ұлттық құрамы мынандай: қазақтар - 49 % астам, орыстар - 44% астам, басқа ұлттар - шамамен 5,5%.

Шығыс Қазақстан минералды-шикізат көздеріне өте бай. Олардың ішіндегі ең бастысы мырш, қорғасын, мыс, сирек және бағалы металдары бар полиметалдық рудалар. Семей өңірінде және Зайсан жерінде тас көмір кен орындары бар. Аймақта сонымен қатар алтынның, сирек және жерде сирек кездесетін металдардың, цемент, әйнек өндіруге қажетті шикізаттың, сланец және цеолиттің үлкен қорлары бар. Облыс экономикасын анықтайтын негізгі өндіріс саласы - түсті металлургия болып табылады. Осы саланың кәсіпорындары облыстың жалпы өнеркәсіп өнімінің жартысынан артығын шығарады. Шығыс Қазақстан - республикада қорғасын, мыс, алтын және күмістің қоспаларының негізгі өндірушілердің бірі, мырш, титан, тантал, АЭС-на отын шығаратын жалғыз аймақ. Түсті металлургия кәсіпорындары қатарында "Қазақмырш", "Өскемен титан-магнии комбинаты", "Үлбі металлургиялық зауыты" сияқты ірі акционерлік қоғамдар және "Шығысқазмыс" бірлестігі сияқты ірі кәсіпорындар бар. Облыста көмір өндірумен "Семей Көмір" ААҚ және "ШҚ отын-энергетикалық кешені" айналысады. Көмірдің баланстық қорлары халықты және ірі қуат тұтынушыларды тұрақты қамтамасыз етуге жақсы мүмкіндіктер туғызуда.

Облыстың машина жасау кешенінде: "Шығысмашзавод", "Өскемен арматура зауыты", "Өскемен конденсатор зауыты", "Семей машзауыты" АҚ сияқты ірі кәсіпорындар бар. Олар тау-шахталық, байыту құралдарын, мұнай және газ құбырлары арматурасын, жоғарғы вольтты және төменгі вольтты аппаратураны, тартқыштарды шығарады.

Облыстың орман кешені республикадағы ағаш және ағаш материалдарын дайындаудағы негізгі база болып табылады. Оның құрамына Өскемен жиһаз фабрикасы "ААҚ, "Қазорман" ЖШС, "Мелисса" ЖАҚ, "Шығыс орманы" сауда үйі, "Каполиграф" ААҚ, ШҚ облыстық орман және биоресурстар басқармасы кіреді. Орман кешені қылқан жапырақты және жұмсақ жапырақты ағаш өнімдерін, соның ішінде тақтайларды, құрылыс ағаштарын, жиһаз, картон бұйымдарын шығарады.

"Текстиль-Восток" ЖШС, "Ника" ЖШС, "Мирас" ЖШС, "Икар" ЖШС, "Роза" ЖШС, "Рауан" ЖШС сияқты кәсіпорындар облыстың жеңіл өнеркәсіп саласының негізін құрайды. Бұл кәсіпорындар жібек маталарын, тоқыма және тігін бұйымдарын, аяқ-киім, жапқыштар шығарады.

Облыста "Семейцемент" ЖАҚ, "Бұхтарма цемент компаниясы" ААҚ, "Силикат" ААҚ және "Құрылыс кәсіпорындарының комбинаты" ЖШС сияқты құрылыс индустриясының ірі кәсіпорындары бар. Облыстың тамақ өнеркәсібі саласында келесі акционерлік қоғамдар жұмыс істейді: "Исток" ЖАҚ, "Семей-су", "Ұлан", "Май", "Әділ" ААҚ, "Ұн тарту-комбикорм комбинаты", "Зайсанбалық" ЖШС, бес құс фабрикасы. Бұл кәсіпорындар мал және құс етін, сүт және сүт өнімдерін, өсімдік майын, сары май, арақ-шарап және басқа да өнімдерді шығарады. Тұтыну тауарларын шығарумен 150 кәсіпорын айналысады. Тұтыну тауарларының жалпы көлемі бойынша 56% өнімді азық-түлік тауарлары алады. Облыстағы электр қуатын үш ірі гидроэлектростанция өндіреді: "АЭС Өскемен ГЭС" ЖШС, "АЭС Шульба ГЭС", "Қазмырш ААҚ Бұқтарма гидрокешені". Бұлардан басқа электр қуатын өндірумен "ЛенГЭС" (Риддер қаласы) ЖШС және Зайсан ГЭС айналысады. Электр және жылу қуатын аралас түрдегі станциялар: "Өскемен ЖЭС" ЖШС, "АЭС Согра ЖЭС", "АЭС Лениногорск ЖЭС", "АЭС Семей ЖЭС" өндіреді. Облыстағы негізгі көлік түрлері: теміржол, әуе, су, автомобиль. Теміржол желілері облыс орталығын Семей, Риддер, Зырян, Аягөз, Шемонаиха қалаларымен байланыстырады. Облыстың шетіне шығатын негізгі теміржол желілері "Защита-Локоть", "Семей-Локоть", "Семей-Алматы". Облыс бойынша Өскемен және Семей қалаларында екі аэропорт жұмыс істейді. Су жолдары бойынша жолаушылар мен жүкті тасымалдық екі пороходтық жүзеге асырады. Екі жүк порты қызмет етеді. Агроқұрылымдар мен ауылшаруышылық бірлестіктері дәстүрлі мал және құс түрлерінен басқа марал, бұғы, қоян, бал араларын асырайды. Тамақ және өңдеу өнеркәсібінде жалпы саны 1200 данаға жеткен шағын, орта бизнес кәсіпорындары және жеке кәсіпкерлер үстемдік етеді. Экономикадағы құрылымдық өзгерістер нәтижесінде соңғы жылдары құрылысшылардың инвестициялық белсенділігі артып отыр. Құрылысқа бөлінген инвестициялардың негізгі көзі кәсіпорындардың өз қаржылары болып отыр.

Облыста жалпы саны 270 мыңнан астам оқушылары бар 821 жалпыға білім беретін мектептер, 11 жоғары оқу орны, соның ішінде 7 жеке меншік, 38 колледж бар, олардың 18 жеке меншік, бар. Облыстың емдеу-профилактикалық мекемелері жүйесінің құрамына ведомстволықтарды есептегенде 104 аурухана, 309 емхана, 19 ауылдық амбулатория, 251 ЖДА және 444 ФАП бар. Облыс территориясында 11 мұражай, 3 театр, 234 кітапхана, 136 клуб, 646 спорт залдары, 19 стадион, 9 спорт кешені және Спорт Сарайы жұмыс істейді.

[өңдеу] Сыртқы сілтеме

• Шығыс Қазақстан облысы
• Шығыс Қазақстан облысы әкiмiнiң ресми сайты айдарларының тiзбесi

қ • п • ө Қазақстанның әкімшілік аумақтары
Облыстар	Ақмола · Ақтөбе · Алматы · Атырау · Батыс Қазақстан · Жамбыл · Қарағанды · Қостанай · Қызылорда · Маңғыстау · Оңтүстік Қазақстан · Павлодар · Солтүстік Қазақстан · Шығыс Қазақстан
Республикалық маңызы бар қалалар	Астана · Алматы · Байқоңыр