Эмбриогенез

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

Эмбриогенез (ағылш. embryogenesis, гр. embryon — ұрық, genesis — шығу тегі) — ұрықтанғаннан бастап жұмыртқадан жарып шыққанға немесе енесі құрсағынан туғанға дейінгі ұрықтың (эмбрионның) даму мерзімі. Эмбриогенез — жануарлар мен адам организмдерінің жеке даму процесінің (онтогенезінің) бастапқы кезеңі.

Эмбриогенезде ұрық: ұрықтану, бөлшектену, гаструлану, нейрулану, гистогенез, органогенез, системогенез кезеңдерінен өтеді. Ұрықтану — аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылуынан бірклеткалы организмнің (зиготаның) түзілу процесі. Біржасушалы ұрықтың бөліну арқылы көпжасушалы ұрыққа (бластулаға) айналу кезеңін бөлшектену деп атайды.

Бластула әртүрлі жануарларда түрліше аталады. Мысалы, сүтқоректілерде — стерробластула (бластоциста); құстар мен бауырымен жорғалаушыларда — дискобластула; қосмекенділерде — амфибластула; ланцетникте целобластула деп аталады. Гаструлану кезеңінде бластуладан ұрық жапырақшылары: эктодерма, энтодерма, мезодерма және эмбриондық дәнекер ұлпасымезенхима қалыптасады. Жүйке түтігінің біріншілік эктодермадан түзілуін нейрулану дейді. Ұлпалардың ұрық жапырақшаларынан және біліктік мүшелерден (жүйке түтігі, хорда, ішек түтігі) даму кезеңін — гистогенез, ал ұлпалардан мүшелердің түзілуін органогенез деп атайды. Ал мүшелер жүйелерінің қалыптасу кезеңін системогенез дейді.[1]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі/ - Алматы: "Сөздік-Словарь", 2009. ISBN 9965-822-54-9