Янцзы
| Yangtze (Chang Jiang) | |
| River | |
| Елі | China |
|---|---|
| Штаттары | Qinghai, Tibet, Yunnan, Sichuan, Chongqing, Hubei, Hunan, Jiangxi, Anhui, Jiangsu, Shanghai |
| Tributaries | |
| - left | Yalong, Min, Tuo, Jialing, Han |
| - right | Wu, Yuan, Zi, Xiang, Gan, Huangpu |
| Cities | Yibin, Luzhou, Chongqing, Wanzhou, Yichang, Jingzhou, Yueyang, Wuhan, Jiujiang, Anqing, Tongling, Wuhu, Nanjing, Zhenjiang, Nantong, Shanghai |
| Source | Geladaindong Peak |
| - elevation | Үлгі:Unit height |
| Mouth | East China Sea |
| Length | Үлгі:Unit length [1] |
| Basin | 1 808 500 km² (698 266 sq mi) [2] |
| Discharge | |
| - average | Үлгі:Unit discharge [3] |
| - max | Үлгі:Unit discharge [4][5] |
| - min | Үлгі:Unit discharge |
 The course of the Yangtze River through China
|
|
Янцзы, Янцзыцзян, Чанцзян, Көгілдір өзен – Еуразия құрлығындағы ең ұзын және мол сулы өзен, Қытай жерінде. Ұзындығы 5800 км, су жиналатын алабының аумағы 1808,5 мың км2. Бастауын Тибет таулы қыратының орталық бөлігіндегі 5500 метр биіктіктегі Тангла және Кукушили жоталарындағы мұздықтардан алып, Шығыс Қытай теңізіне атырау жасап (ауданы 80 мың км2) құяды. Янцзы аңғар, арна және ағын ерекшеліктеріне қарай 3 бөлікке бөлінеді: жоғарғы ағысы – бастауынан Ибинь қаласына дейін (2700 км), орта ағысы – Ичан қаласына дейін (1020 км) және төмен ағысы – атырауына дейін (2080 км). Жоғары ағысында терең, тар шатқалмен суқұлама жасап ағады, еңісі 5 мың метрден асады. Орта ағысы қырқалы Сычуань қазаншұңқыры және қатпарлы жоталар үстімен өтеді, еңісі 251 метр, орташа ені 300 – 600 метр, шатқалдардағы тереңдігі 80 – 110 мтр, ағыс жылдамдығы 5 – 7 м/с. Төмен ағысы аллювийлік Цзянхань және Солтүстік Қытай жазығының оңтүстік бөлігімен ағады. Еңісі 80 метр, орташа ені 600 метрден 2 км-ге дейін, ағыс жылдамдығы 1 м/с. Ірі салалары Ялунцзян, Миньцзян, Цзялинцзян, Ханьшуй (Цзюйхэ). Оң жақ жағалауындағы Дунтинху, Поянху көлдері өзеннің су ағысын реттеп отырады. Орташа су ағымы 34 мың м3/с; су режимі муссондық; жазда су деңгейінің ауытқу шегі жазық бөлігінде 10 метрге дейін көтеріледі. Янцзы және оның салаларында су тасқынынан қорғану үшін ұзындығы 2,7 мың км-дей көтерме бөгеттер (дамбылар) тұрғызылған. Өзеннің тек жоғары бөлігі ғана қатады, 2850 км бойы кеме жүзеді. Төмен бөлігі Ұлы каналмен жалғастырылған. Теңіз суының көтерілуі сағасынан 700 км-ге дейін таралады. Янцзы жыл сайын 280 – 300 миллион тонна тасындылар мен тосқындарды шайып әкетеді. Егістік (негізінен күріш алабы) суаруға пайдаланылады. Янцзы – Қытайдың басты су магистралі. Алабындағы су жолының жалпы ұзындығы 17 мың км. Өзен бойында Нанкин, Ухань, Чунцин, Чэнду, т.б. өнеркәсіп орталықтары, атырауында Шанхай қаласы орналасқан. [6]
Сілтемелер [өңдеу]
Пайдаланған Әдебиет [өңдеу]
- ↑ Encyclopaedia Britannica: Yangtze River http://www.britannica.com/eb/article-9110538/Yangtze-River
- ↑ Zhang Zengxin; Tao Hui; Zhang Qiang; Zhang Jinchi; Forher, Nicola; Hörmann, Georg. "Moisture budget variations in the Yangtze River Basin, China, and possible associations with large-scale circulation". Stochastic Environmental Research and Risk Assessment (Springer Berlin/Heidelberg) 24 (5): 579–589.
- ↑ Main Rivers. National Conditions. China.org.cn. Тексерілді, 27 шілде 2010.
- ↑ https://probeinternational.org/three-gorges-probe/flood-types-yangtze-river Accessed 2011-02-01
- ↑ Three Gorges Says Yangtze River Flow Surpasses 1998, Bloomberg Businessweek (20 шілде 2010). Тексерілді 27 шілденің 2010.
- ↑ Қазақ энциклопедиясы, 10 том
 |
Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет.
Мақаланы безендіру нұсқаулығына сәйкес көркемдеңіз.
|
 |
Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
