Қажарлар әулеті
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg){kind=small}
.svg)
.svg)
Каджарлар әулеті (түрікше қашу) (Qajar ) (парсыша: سلسله قاجاریه - or دودمان قاجار, also anglicized as Ghajar or Kadjar) түркі тайпаларынан шыққан Иран билеушілерінің әулеті. Әулет негізін қалаушы Аға Мохамед хан Каджар 1787 жылы Ресейге қарсы саяси науқан кезінде Иран шаһы болып жарияланды.
Ол өз астанасы етіп Тегеранды таңдады. Қатал да табанды Аға Мохамед елді тәртіпке келтіруді қолға алып, сыртқы жауларға қарсы табысты соғыстар жүргізді. Бірақ ол 1797 жылы өз қызметшілерінің қолынан қаза тапты. Оның ұрпақтары Фахт Әли шаһ (1798 1834), Мұхаммед шаһ (1834 1848), Насыр әд-Дин шаһ (1848 1896), Мұзаффар әд-Дин шаһ (1896 1907), Мұхаммед Әли шаһ (1907 1909), Ахмед шаһ (1909 1925) Иран тарихында еуропалық державалардың отарлаушылық экспансиясының нысанасына айналуымен ерекшеленеді. Бұл дәуірде Иран осы кезде күшейіп келе жатқан Ресей мен Британ империясының пайдасына өз аумағының едәуір бөлігін жоғалтты. Фатх Әли кезінде Ресеймен болған ұзақ соғыстардың салдарынан Иран Гүлістан (1813), Түркменчай (1828) келіссөздеріне сәйкес Кавказдағы Әзербайжан, Грузия, Армения, Дағыстаннан айрылды. Гератты ауғандықтар түпкілікті жаулап алып, ал 1857 жылы ағылшындардың қысымымен Иран Ауғанстанның тәуелсіздігін мойындауға мәжбүр болды. 1-дүниежүзілік соғыс кезінде Иранды Англия мен Ресей жаулап алды. Соғыс біткен соң Иран ұлттар лигасына қабылданды. 1919 жылы Иран Ұлыбританиямен сауда келісімін жасап, Британия сөз жүзінде Иранның тәуелсіздігін таныды. 1921 жылы 21 ақпанда елде мемлекеттік төңкеріс болып, билікке Реза хан билеген әскерилер келді. 1925 жылы 31 қазанда 5-межлис каджарлар әулетін тақтан түсті деп жариялады. [4]
Пайдаланған әдебиеттер [өңдеу]
- ↑ Homa Katouzian, "State and Society in Iran: The Eclipse of the Qajars and the Emergence of the Pahlavis", Published by I.B.Tauris, 2006. pg 327: "In post-Islamic times, the mother-tongue of Iran's rulers was often Turkic, but Persian was almost invariably the cultural and administrative language"
- ↑ Homa Katouzian, "Iranian history and politics", Published by Routledge, 2003. pg 128: "Indeed, since the formation of the Ghaznavids state in the tenth century until the fall of Qajars at the beginning of the twentieth century, most parts of the Iranian cultural regions were ruled by Turkic-speaking dynasties most of the time. At the same time, the official language was Persian, the court literature was in Persian, and most of the chancellors, ministers, and mandarins were Persian speakers of the highest learning and ability"
- ↑ (1984) “Modern Persian Prose (1920s-1940s)”, Critical perspectives on modern Persian literature. Washington, D.C.: Three Continents Press. ISBN 0914478958, 9780914478959. “cited in Babak, Vladimir; Vaisman, Demian; Wasserman, Aryeh. "Political Organization in Central Asia and Azerbaijan": During most of the Qajar rule, Turkish was the principal language spoken at the court, while Persian was the predominantly literary language.”
- ↑ Қазақ энциклопедиясы, 10 том
 |
Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
 |
Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет.
Мақаланы безендіру нұсқаулығына сәйкес көркемдеңіз.
|
