Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы

Үлгі:Kk icon Казахская Советская Социалистическая Республика (Орысша) Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы
1936 — 1991 →
Байрағы Елтаңбасы
Елордасы	Алматы
Ресми тілдері	Жоқ (қазақша және орысша)
КСРО курамында:  - C  - ДО	1920 тамыздың 26 1922 желтоқсанның 30, 1991 желтоқсанның 16
Аудан  - Жинағы  - Су (%)	Список советских республик 2-ші КСРО 2,717,300 km² 1.7%
Жұрты  - Total   - Density	Список советских республик 4th КСРО 16,711,900 6.1/km²
Time zone	UTC + 4 to + 6
Anthem	Қазақ КСР әнұраны
Medals	None

Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы 26 тамыз 1920 ж. РСФСР құрамында Қырғыз АССР қалпында құрылған. 1936 ж. 5 желтоқсанында Қазақ ССР ретінде одақтас республикасы статусын иеленген. 1991 ж. желтоқсанында тәуелсіздігін жариялап Қазақстан Республикасы атанады.

Жылнама

• 26 тамыз 1920 Қырғыз АССР
• 19 сәуір 1925 Қазақ АССР
• 5 желтоқсан 1936 Қазақ ССР
• 16 желтоқсан 1991 Қазақстан Республикасы

Рәміздері

• 

  Қырғыз АССР туы
  (26 тамыз 1920 — 1925)

• 

  Қазақ АССР туы
  (6 шілде 1925 — 1929)

• 

  Қазақ ССР туы
  (1937 — 10 қараша 1940)

• 

  Қазақ ССР туы
  (10 қараша 1940 — 24 қаңтар 1953)

• 

  Қазақ ССР туы
  (24 қаңтар 1953 — 4 маусым 1992)

Астаналары

• Орынбор (1919-1924)
• Қызыл-Орда (1924-1925)
• Алматы (1925-1991)

Ел басшылары

Коммунистік партияның қырғыз өлкелік комитетінің хатшылары:

30 Сәу. 1919 — Там. 1920	Пестковский, Станислав Станиславович	(1882 — 1937)
Там. 1920 — Қаңт. 1921	Акулов, Иван Алексеевич	(1888 — 1937)
Қаңт. 1921 — Шіл. 1921	Мырзағалиев Мұхаммед-Хафий	(1887 — 1941)
Шіл. 1921 — 1921	Костеловская, Мария Михайловна	(1878 — 1964)
1921 — Қырк. 1924	Коростельев, Георгий Алексеевич	(1885 — 1932)
1924 — 19 Ақп. 1925	Нанеишвили, Виктор Иванович	(1878 — 1940)

Қосымша

«Қазақ Совет Энциклопедиясы» (ҚСЭ) – қазақ елінің көп салалы әмбебап тұңғыш энциклопед. басылымы. «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы шығарған. Бас редакторы – акад. М.Қ.Қаратаев. 1972–78 ж. аралығында бұл күрделі еңбектің 12 томы жарық көрді. Қосымша 13-том әліпбилік-пәндік есім көрсеткішіне арналған (1982). Тұңғыш әмбебап энциклопедияда қазақ халқының ежелгі дәуірден сол кезеңдерге дейінгі тарихи даму жолын, Қазақ КСР-інің құрылу және тарихи қалыптасу кезеңдерін, экономика, ғылым, мәдениет пен әдебиет саласындағы табыстарын, соц. елдердің достығы мен ынтымағын көрсететін материалдар мен құнды деректер жинақталған. Қазақ жерінің жануарлар дүниесі мен өсімдіктер әлемі, табиғи байлықтары кең қамтылған. Республиканың өндіріс орындары, кеніштер, қала-ауылдар, оқу ордалары мен мәдени мекемелер, ұжымдық, кеңестік шаруашылықтар тарихы мен соңғы жетістіктері туралы мол мағлұматтар бар. Халықтың ардақты ұлдары, батырлары мен ғалымдары, өнер қайраткерлері жайында өмірбаяндық деректер келтірілген. «Қазақ Совет Энциклопеиясы» әмбебап анықтамалық болғандықтан да, адамзат қоғамындағы елеулі құбылыстар мен оқиғаларға, елдер мен ұлыстар, тайпалар тарихына, партиялар мен одақтар, ілімдер мен саяси ағымдар мәніне, шетелдік саяси қайраткерлердің, ғылым мен мәдениеттің аса көрнекті өкілдерінің өмірлеріне бай-ланысты мол мағлұматтар берген. Бұл маңызды еңбекті әзірлеуге республика ғана емес, Мәскеу, Ленинград (Санкт-Петербург), Киев, одақтас республикалар ғалымдары мен зиялы қауымы, ғылым мен мәдениет орталықтары кеңінен тартылған.

---

«Қазақ ССР», қысқаша энциклопедия – энциклопедиялық әмбебап басылым. 1984–91 жылдары «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы шығарған. Қазақ және орыс тілдерінде, әрқайсысы 4 томнан тұратын 8 кітап. Бас редакторы – Р.Нұрғалиев. Негізінен Қазақстанға қатысты мәселелер қамтылған. Әр кітабы әлеуметтік-экономикалық өмірдің белгілі бір саласына арналып, тақырыптар бойынша жинақталған. Кітаптар тарихи очерктерден және әліпбилік ретпен берілген мақалалар бөлімдерінен тұрады. Қысқаша энциклопедияның 1-томы ел мен жер, партиялар мен одақтар, дін, баспасөз тарихына, белгілі тарихи оқиғалар мен саяси-қоғамдық, мәдени-экономикалық қарым-қатынастар мәселелеріне арналған. Сонымен қатар құқық, қоғамдық және мемлекеттік құрылыс, әскери іс те қамтылған. Этнографиялық ұғымдар мен археологиялық атауларға түсініктер берілген. Оқырман қауым қазақ халқының тарихындағы мемлекет қайраткерлері, қол бастаған батырлары, шешен-билері, батыр қыздарының және жастар қозғалысының көрнекті өкілдерінің өмірлерімен танысады. 2-томға қазақ елінің табиғаты, халқы, әкімшілік-аумақтық құрылысы, қалалары мен ірі елді мекендері, экономикасы мен халықтың әл-ауқаты хақындағы материалдар топтастырылған. 3-том республикадағы қоғамдық ой-пікірдің, ғылым мен оқу-ағарту ісінің қалыптасуын, дамуын, ғылыми-зерттеу және жобалау мекемелерінің табыстарын, жаңа техника мен технологияны, денсаулық сақтау ісін, дене шынықтыру мен спорт жетістіктерін баяндайды. 4-томға халық шығарм-на, әдебиет пен өнер тарихына, олардың бүгінгі көрнекті туындыларына, шығарм. одақтар мен ұжымдарға байланысты мақалалар енгізілген. Энциклопедияның әр томы түрлі түсті суреттермен, карталармен, диаграммалармен, бейнелеу өнері шығармаларының көшірмелерімен безендірілген. Кітаптардың соңында қамтылған тақырыптық мәселелерге байланысты библиографиялық және есімнамалық көрсеткіштер берілген.

---

«Қазақ ССР тарихының материалдары», «Материалы по истории Казахской ССР» (1741–1751) – құжаттар жинағы. Редакциясын басқарған М.П.Вяткин. Жоспарланған 2 томдықтың 2-томы ғана 1948 жылы Алматы қаласында орыс тілінде жарық көрген. Жинақтағы материалдар Ресейдің орталық мемлекеттік көне құжаттар мұрағаты (Мәскеу) мен Ресей тарихы орталық мемлекеттік мұрағатынан (Санкт-Петербург) алынған. Оған 1741–51 жылдары қабылданған 140 құжат енген. Жинақ Вяткиннің «Қазақ одағының ыдырауы» атты көлемді мақаласымен ашылған. Мұнда қазақ елінің, әсіресе, Кіші жүздің 18 ғасырдағы саяси ахуалы, Әбілқайыр ханның Ресей әкімшілігімен қарым-қатынастары айтылады. Кітаптың келесі бөлімі «Археографиялық кіріспе» деп аталады. Басылымның бұдан басқа негізгі екі бөлімі бар. Алғашқы бөлімінде Қазақ жүздерінің саяси-экономикалық жағдайы және 18 ғасырдың 40-жылдарындағы патшалық Ресейдің Қазақстандағы отарлық үстемдігі (1741–45), 2-бөлімінде Әбілқайыр хан мен Орынбор губернаторы И.И.Неплюевтің арасындағы шиеленістер және Ордадағы саяси тартыстар (1746–49) жайында баяндалады. Кітаптың қосымшасында араб графикасымен берілген археографиялық мәліметтер, ескертпе түсіндірмелер, жекелеген қазақ тайпаларының таңбалары, геологиялық және атаулық анықтамалар берілген.

---

«Қазақ ССР тарихының материалдары», «Материалы по истории Казахской ССР» (1775–1825) – құжаттар жинағы. 1940 жылдары шығарылған. Кітапта Сырым Датұлы басқарған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі, Орынбор губернаторы О.А.Игельстромның жүргізген реформалары, Кіші жүздегі отарлық езгі мен оған қарсы ұлт-азаттық қозғалыстары, шаруашылықтың жай-күйі, Бөкей ордасының құрылуы, т.б. мәселелер қамтылған. Бұл құжаттарды белгілі ғалым М.П.Вяткин Қазақстанның тарихы жөніндегі еңбегінде кеңінен пайдаланған. Жинақта Сырым Датұлы басқарған көтерілістің қозғаушы күштері мен себептері, көтеріліс басшыларының Нұралы, Ералы, т.б. Кіші жүз билеушілерімен қарым-қатынасы туралы құжаттар берілген. Көптеген құжат патша өкіметінің отарлау саясатын айқындай түседі. Сонымен қатар кіші жүздегі хандық жүйені жоюға тырысу, экономикалық, шаруашылық, т.б. мәселелері көрсетілген. Бұлардан қазақ қоғамының отаршылдыққа қарсы қозғалысының үздіксіз жүріп отырғанына көз жеткізуге болады.

Сілтемелер

• О.А.Игельстром
• Әбілқайыр хан
• диаграмма
• Сырым Датұлы
• Қазақстан

Сыртқы сілтемелер

Қаз КСР

Пайдаланған әдебиет

1. Қазақ энциклопедиясы, 6 том.