Қарашай-балқар тілі
Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
| Қарашай-балқар Къарачай-Малкъар/Qarachay-Malqar |
||
|---|---|---|
| Сөйлеу орны: | Ресей | |
| Аумағы: | Кабардино-Балқария, Қарашай-Черкесия | |
| Барлық сөйлеушілері: | 400,000 | |
| Тіл ұясы: | Алтай[1] (controversial) Түркі Қыпшақ Қыпшақ-құман Қарашай-балқар |
|
| Жазу әдісі: | Кирил әліпбиі | |
| Тіл белгілері | ||
| ISO 639-1: | ешқандай | |
| ISO 639-2: | krc | |
| ISO 639-3: | krc
|
|
| Құлақтандыру: Бұл бетте IPA фонетикалық юникод нышандары болуы мүмкін. | ||
Қарашай-балқар тілі — қарашайлар мен балқарлар сөйлейтін түркі тілдер жанұясына жататын қыпшақ тілдерінің бірі. Оның екі диалектісі бар, айырмашылығы — қарашайлар /tʃ/ және /ʒ/, ал балқарлар /ts/ және /z/ деген екі дыбысты қолданады. Түркі тілдерінің қыпшақ тобына жатады. Негізінен Ресей Федерациясының Қарашай-Шеркес және Кабарда-балқар республикаларында таралған. Осы екі республикада мемлекеттік тіл болып табылады. Ресейде 303 мың адам сөйлейді (2002 ж. Санақ). Қазіргі жазуы кириллицаға негізделген.
Мазмұны |
Әліпбиі [өңдеу]
Қазіргі заманғы қарашай-балқар әліпбиі
| А а | Б б | В в | Г г | Гъ гъ | Д д | Дж дж | Е е |
| Ё ё | Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Къ къ | Л л |
| М м | Н н | Нг нг | О о | П п | Р р | С с | Т т |
| У у | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | ъ |
| Ы ы | ь | Э э | Ю ю | Я я |
Мысалдар [өңдеу]
| Қазақша | Қарашай-балқарша (кирил) |
Қарашай-балқарша (latın) |
|---|---|---|
| Сәлеметсіз бе! | Кюнюгюз ашхы болсун! | Künügüz aşhı bolsun! |
| Қалайсыз? | Къалайсыз? | Qalaysız? |
| Сенің атың кім? | Сени атынг къалайды? | Seni atıñ qalaydı? |
| Сенің жасың нешеде? | Санга ненча джыл болады? | Saña nença cıl boladı? |
| Кешіріңіз! | Кечериксиз! | Keçeriksiz! |
| Бала шөлмекті сындырды. | Джашчыкъ шышаны сындырды. | Caşçıq şışanı sındırdı! |
Сандар [өңдеу]
- 0. ноль
- 1. бир
- 2. эки
- 3. юч
- 4. тёрт
- 5. беш
- 6. алты
- 7. джети
- 8. сегиз
- 9. тогъуз
- 10.он
Сілтемелер [өңдеу]
Сыртқы сілтемелер [өңдеу]
- http://salpagarov.narod.ru Қарашай-балқар тілі мен халқы туралы мәліметтер (орыс және қарашай-балқар тілдерінде)
- http://kcr.narod.ru/dictionary/kkrs.htm қарашай-балқар тілінің сөз тізімі (орысша)
| Түркі тілдері • Моңғол тілдері • Тоңғыс тілдері • Жапон тілдері* • Кәріс тілі* |
| Ескертпе: *Жапон тілі мен кәріс тілінің Алтай тілдеріне жататын-жатпайтыны туралы бірыңғай пікір қалыптасқан жоқ. Тағы қараңыз: Пуйо тілдері. |
|
|
|||
| Оғыр | Бұлғар† | Шуаш | Ғұн† | Қазар† | Авар† | ||
| Ұйғыр | Көне түркілік† | Айни² | Шағатай† | Іле түркі | Лоп | Ұйғыр | Өзбек | ||
| Қыпшақ | Параба | Башқұрт | Қырымтатар тілі | Құман† | Қарашай-балқар | Қарайым | Қарақалпақ | Қазақ | Қыпшақ† | Қырымшақ | Құмық | Ноғай | Ежелгі татар† | Татар | Ұрым¹ | Алтай | Қырғыз | Армян-қыпшақ | ||
| Оғыз | Афшар | Әзірбайжан | Қырымлы¹ | Ғағауыз | Қорасан түркі | Османлы† | Печенег† | Қашқай | Салар | Түрік | Түрікмен | Ұрым¹ | ||
| Арғы | Халадж | ||
| Солтүстік-шығыс | Шұлым | Долған | Пуйо қырғыз | Хақас | Шор | Тофа | Тыуа | Батыс ұйғыр | Саха | ||
| Ескертпелер: ¹Бір топтан көбірек тізімделінеді, ²Аралас тіл, ³Дауласта, †Өлі | |||
