Қашқаргүл тәрізділер
Уикипедияден
| Asteraceae | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 A poster with twelve different species of Asteracea from the Asteroideae, Cichorioideaea and Carduoideae subfamilies
|
||||||||||
| Ғылыми таптастыруы | ||||||||||
|
||||||||||
| Синонимдері | ||||||||||
|
Compositae Giseke |
Қашқаргүл тәрізділер (латынша: Asteráceae), немесе ескі атауы Күрделі гүлділер (латынша: Compósitae) — қос жарнақты өсімдіктердің бір тұқымдасы.
Мазмұны |
[өңдеу] Таралуы
Дүние жүзінде кең тараған, 1300 туысқа бірігетін 25 мыңнан астам түрі бар. Қазақстанда 140 туысы, 700-дей түрі кез-деседі. Қоңыржай аймақта — шөптесін өсімдік, шала бұта түрінде, тропикте — шырмауық, бұта, кейбір түрлері ағаш түрінде өсетін бір, екі не көп жылдық өсімдік.
[өңдеу] Сипаттамасы
Жапырақтары әдетте кезектесіп, кейде қарама-қарсы орналасқан, пішіні әр түрлі. Ұсақ гүлдері себет гүл шоғына топтанған. Бірнеше гүлі бір гүл тәрізді жұмырлана топтанған түрі де кездеседі. Гүлі қос не дара жынысты, жыныссыз түрі де болады. Тостағаншасы жойылып кеткен немесе айдарша тәрізді. Күлтесі біріккен, осыған орай гүлі түтік тәрізді, қос ерінді. Аталығы 5, аналығы 1, жемісі тұқымша, эндоспермсіз.
[өңдеу] Шаруашылық маңызы
К. г-дің шаруашылық маңызы зор. Бұлардың арасында каучуктылары (мыс., көксағыз, гвайюла, жерсағыз, т.б.), көкөніс түрінде пайдаланылатын (мыс., ассүттіген, бөрікгүл, шашыратқы, т.б.), мал азықтық (мыс., жер алмұрты), май алынатын (күнбағыс, мақсары, т.б.), әсемдік үшін өсірілетін (қошқаргүл, нарғызгүл, хризантема, қырмызыгүл,барқыт шөп, әсел, т. б.), дәрілік маңызы бар (түймедагы, арника, дермене, андыз, итошаған, т.б.) түрлері кездеседі.
К. г-дің арам шөп (шоңайна, қалуен, түйетікен, у кекіре, гүл кекіре, тікенқурай, ошаған, бақ-бақ, түйме-шетен, ақбас жусан, жусан, лаңса, т. б.) түрлері де бар.
[өңдеу] Суреттер көрмесі
 |
|||
 Chuquiraga oppostifolia (Barnadesioideae) |
 Carduus tenuiflorus (Carduoideae) |
 Gerbera sp. (Mutisoideae). Note the zygomorphic disc flowers. |
|
 Pertya scandens (Pertyoideae) |
 Cichorium intybus (Cichorioideae). Note the dark blue anther tubes and the bilabiate styles. |
 Aster novae-angliae (Asteroideae) |
 Ray floret (as in Chichorioideae, and the outer florets in Asteroideae) |
 Disc floret (as in Asteroideae) |
 The involucral leaves of the capitula of the globe artichoke (here flowering) are eaten as vegetable |
 The large seed head of Tragopogon pratensis is composed of many single achenes, each with its own pappus |
 Sticking teeth of a Bidens tripartita achene under stereomicroscope (30X). |
