Құбылай

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Құбылай Хан
忽必烈汗
Portrait of Kublai Khan during the Yuan era.
Тақта отыру жылдары 5 мамыр, 1260 – 12 ақпан, 1294
(33)
Coronation 5 мамыр, 1260
Ізашары Мөңке хан
Ізбасары Темір хан
Consort Тегулен, Чәби, Nambui
Issue
Setsen Khan (Цэцэн хаан)
Era dates
Zhongtong (中統) 1260–1264
Zhiyuan (至元) 1264–1294
Posthumous name
Emperor Shengde Shengong Wenwu
(聖德神功文武皇帝)
Temple name
Shizu (世祖)
Dynasty Yuan
Әкесі Төле
Анасы Sorghaghtani Beki
туған 23 September 1215
Died 18 ақпан 1294 (aged 78)
Dadu (Khanbalic)
Burial Burkhan Khaldun, Khentii province

Құбылай (қыт. 忽必烈23 қыркүйек 1215[1] — 18 ақпан 1294[2]) – Шыңғыс ханның немересі, Қытайдағы Юань империясының негізін қалаушы. 1260 жылы Құбылай Шыңғыс хан империясының ұлығ ханы болып сайланды. 1271 жылдан бастап қытай деректерінде Юань империясы, ал Құбылайдың ұрпақтары Юань әулеті деп аталды.

Арық Бұға мен Құбылай[өңдеу]

Шыңғыс хан империясының Ұлы ханы Мөңке өлгеннен кейін ел бірлігі бұзылады. Билік үшін күреске ханның інілері құбылай мен Арық Бұға таласады. «Жасақ» заңына сәйкес, хан сайлау үшін барлық қолбасшылар мен ханзадалар атамекені – Моңғолия жерінде құрылтайда бас қосуы тиіс еді. Бұл заңды Құбылай бұзады. Ол Қытайдағы жаңа моңғол қаласы Шандуде жақтастарын жинап, өзін «хан» деп жариялайды. Оған 1260 жылы өткен Қарақорымдағы құрылтайда моңғол ақсүйектеріұлы хан сайлаған Төленің кіші ұлы Арық Бұға қарсы шығады. Империя екі жауласушы жаққа бөлінеді. Құбылайдың тәжірибелі жауынгерлері Арық Бұға әскерін тез арада талқандап, Қарақорымды басып алады. Бұдан кейін Құбылайға қарсы тұрар мықты ешкім шықпады. Империя біртұтас болудан қалды. Бұрынғы моңғол ұлыстары тәуелсіз мемлекеттерге айналды. Жошы, Шағатай, Үгедей ұрпақтары империяның батыс бөлігін өзара бөліп алды. Иран жерінде Хулагу мен оның ұрпақтары билік құрды. Құбылай кішірейген астанасын Қарақорымнан Ханбалыққа (Пекинге) ауыстырып, өз империясын қытайша Юань деп атады. Оның ұрпақтары Қытайда Мин династиясынан жеңіліп, қуылғанға дейін жүз жыл билік етті. Осылайша Ұлы империя ыдырады. Оның ұлан-ғайыр жерінде көптеген жаңа мемлекеттер құрылды. [3]

Дереккөздер[өңдеу]

  1. Rossabi Morris Khubilai Khan: His Life and Times — University of California Press, 1988. — P. 13. — ISBN 0-520-06740-1.
  2. Rossabi Morris Khubilai Khan: His Life and Times — University of California Press, 1988. — P. 227-228. — ISBN 0-520-06740-1.
  3. Сен білесің бе?» энциклопедиясы./Құраст.: Қ.Ж. Райымбеков, Қ.Т. Байғабылова. – Алматы: «Аруна» баспасы