Үркер

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу

ҮРКЕР– (астрономиялық аталуы М45, Інжілмен мен Тәураттағы атауы Хима) Торпақ шоқжұлдызындағы галактикалық шашыранды жұлдыз шоғыры. Шоғырында шамамен 3000 жұлдыз бар екені анықталған. Үркердің жай көзбен 14 жарық жұлдызын ғана көруге болады. Шарль Мессье шашыранды жұлдыз шоғырының орнын анықтады және өзінің 1771 ж. шығарған каталогына M45 деген аталыммен енгізді.

Атауы Белгіленуі Көрінерлік жұлдыздық үлкендігі Спектральді класы
Альциона Торпақтағы ɳ25 2.86 B7IIIe
Атлас Торпақтағы 27 3.62 B8III
Электра Торпақтағы 3.70 B6IIIe
Майя Торпақтағы 20 3.86 B7III
Меропа Торпақтағы 23 4.17 B6IV
Тайгета Торпақтағы 19 4.29 B6V
Плейона Торпақтағы BU (28) 5.09 ауыспалы жұлдыз B8IVep
Целено Торпақтағы 16 5.44 B7IV
Астеропа Торпақтағы 21 5.64 B8Ve
22-нші Торпақ Торпақтағы 22 6.41 B9V
5.65 B8V

Үркердің ең жарық жұлдызы — Альциона. Үркердің басқа жарық жұлдыздары сияқты Альциона да В спектрлік класындағы ыстық жұлдыздардың қатарына жатады. Ұзақ уақыт түсірілген суреттерден Үркердің жарық жұлдыздарының төңірегінде үлкен тозаң тұмандықтың бір бөлігі жақсы көрінеді. Үркердің диаметрі шамамен 12 жарық жылы. Жерге дейінгі ара қашықтығы 440 жарық жылы немесе 135 парсектен көбірек. Жұлдыз шоғырындағы барлық жұлдыздар кеңістікте параллель траекториямен қозғалады.

Үркердің Қазақ этномәдениетіндегі орны.

Қазақ халқында аспандағы ерекше көзге түсетін жұлдыз шоғырын “үріккен малға” ұқсату нәтижесінде “Үркер” атауы шыққан. Ел арасында Үркер “жұлдыз ағасы” деп есептелген. Үркераспандағы Күн мен Айдың орбитасына жақын тұрғандықтан, оған қатысты Күн мен Айдың орналасуына қарап қазақ халқы түнгі бағытты, жыл, түн мезгілдерін және ай тоғыстарын (қ. Тоғыс есебі) анықтап отырған. Үркер күз басында іңірде күн шығыстан, қыс басында іңірде төбеден, көктем басында күн батыстан көрінеді. Ал шілде айында Үркер күннің жанында болып, түнде көрінбей кетеді. 

Сілтемелер[өңдеу]

"Қазақ Энциклопедиясы", 9 том