Ұлы Карл

Уикипедия — ашық энциклопедиясынан алынған мәлімет
Мұнда ауысу: шарлау, іздеу
Ұлы Карл
Rex Francorum (Франк королі)
Rex Longobardorum (
Лангобард королі)
Imperator Romanorum (
Император Римлян)
Ұлы Карл, by Альбрехт Дюрер
Тақта отыру жылдары 768–814
Нуайон, 9 қазан 768 ж.
Павия, 10 шілде 774 ж.
Рим, 25 желтоқсан 800 ж.
Ізашары Пипин Короткий
Ізбасары Людовик I Благочестивый
Әкесі Пипин Короткий
Анасы Бертрада Лаонская
туған 2 сәуір 742 ж. (?)
Льеж
Died 28 қаңтар 814 ж. (aged around 71)
Ахен
Burial Ахенский собор
A.
Ұлы Карл
Карл, Ұлы Карл[1] (2.4.742 – 28.1.814) – Франк империясының королі (768 – 814, 800 жылдан император), Каролингтер әулеті билігінің негізін қалаушы. 768 жылы Франк корольдігі бір бөлігінің королі атанды (екінші бөлік оның ағасы Карломанның иелігінде болды).
  • 771 жылы біріккен Франк корольдігінің билеушісі болды.
  • Ол көршілеріне қарсы үздіксіз соғыс жүргізіп (773 – 774; 776 – 777 жылылангобардтарға қарсы, 788 жылыбавар герцогы Тассилонға қарсы; *777804 жылдары сакстарға қарсы;
  • 796 – 810 жылыИспанияда арабтарға қарсы, 791 – 799 жылыаварларға қарсы, 789 – 806 жылыбатыс славян тайпаларына қарсы, тағы басқа), көптеген жерлерді жаулап алды;
  • Кең байтақ Франк империясын құрды;
Ұлы Карл және Роланд
Франк патшалығы территориясына Ұлы Карлдың қосқаны (ашық жасыл).
  • 800 жылы Рим папасы Лев III оны император деп жариялады. Империясы көптеген халықтар мен тайпалардан тұрды.

Ол шекараларды бекітіп, орталықтың билігін нығайтуға тырысты. Жергілікті жерлердегі қолдарында әскери-әкімшілік билігі бар графтардың үстінен мемлекет өкілдер (mіsgі domіnіcі) арқылы жиі-жиі тексерулер жүргізді. Иелігіндегі барлық халықтарға орындауға міндетті көптеген заңдар шығарды. Католик шіркеуіне сүйеніп, шіркеу қызметкерлерін жоғары мемл. лауазымдарға көтерді, епископ сайлауын өзі жүргізіп, жаңадан басып алынған жерлердің тұрғындарын бағындыруды қолға алды. Бірақ ол біртұтас мемлекет құра алмады. Ол өлгеннен кейін көп ұзамай немерелері империяны үшке бөліп алды (843). Осы бөлінген үш иелікте Батыс Еуропадағы жетекші 3 мемлекет (Франция, Германия, Италия) қалыптаса бастады. Карл тұсында Еуропада мәдениет біршама уақытқа қайтадан гүлденіп, ол “Каролингтік өрлеу” деп аталды.

Һарун әр-Рашид receiving a delegation of Ұлы Карл in Бағдат, by Julius Köckert

Дереккөздер:[өңдеу]

  1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том