اۆتور

اۆتور (لات. auctor — جاساۋشى، شىعارۋشى) — كوركەم شىعارمانى، عىلىمىي پۋبلىيتسىيستىيكالىق تۋىندىنى، ساۋلەتكەرلىك دۇنىييەلەردى، جوبالاردى، ونەرتابىستى جازعان، ادەبىييەت، ونەر، مۋزىكا، بەينەلەۋ، ٴمۇسىن، ساۋلەت، گرافىيكا، عىلىم، تەحنىيكا سالاسىندا شىعارما جازعان (جوبا جاساعان ت.ب.) نەمەسە سوعان قاتىسقان ادام نە ۇجىم (مەكەمە، ۇيىم).

قازىرگى ونەرتانۋدا، ادەبىييەتتانۋدا قالىپتاسقان تۇسىنىك بويىنشا اۆتور ونەر تۋىندىسىن جاساۋشى؛ قالامگەر، ٴوز شىعارماسى ارقىلى ٴوزىنىڭ دارا، كوركەمدىك تانىمىن ايگىلەيتىن شىعارماشىلىق تۇلعا. اۆتور ساناتى شىعارماشىلىق قابىلەت، شىعارماشىلىق دارالىق، دارا دۇنىييەتانىم، ەتىيكالىق، ەستەتىيكالىق پرىينتسىيپ، ٴومىر تاجىرىيبەسى سەكىلدى ۇعىمدار اۋقىمىندا تالدانادى. الەمدىك ونەرتانۋدا اۆتور ساناتى تۋرالى ورتاق تۇجىرىمنىڭ جوق ەكەنىن دە ەسكەرتۋ قاجەت.

XIX عاسىردا فرانتسۋز اقىنى ستەفان ماللارمە باستالعان («جازۋ دەگەن جەكە تۇلعا رەتىندەگى دارالىققا قاتىسى جوق ارەكەت») شىعارماشىلىق پروتسەستەگى جەكە «مەنىڭ»، اۆتوردىڭ دەربەس تۇلعا ەكەنىن مويىندامايتىن، تەرىستەيتىن ىيدەيا قازىرگى سترۋكتۋرالىيزم، سەمىيتىيكا مەكتەپتەرىندەگى نەگىزگى پرىينتسىيپتەردىڭ ٴبىرى.

كوركەمدىك جۇيە ٴتۇزۋشى بىرەگەي قابىلەت، ەرىك ىييەسى اۆتور شىعارماشىلىق پروتسەسكە قاتىستىلىعى بايىرعى مىيفتەردەن، فولكلور تۋىندىلارىنان دا باجالاينادى. الايدا ەجەلگى مادەنىييەتتەر كەڭىستىگىندە اۆتور تۇلعاسىنىڭ دارا شىعارماشىلىق سىيپاتىنان گورى، مەدىياتورلىق بەلگىسى باسىم ەدى. گەگەلدىڭ ايتۋىنشا، مىيفولوگىييا - ونەردىڭ، قاينار كوزى، بىردەن-ٴبىر قويناۋى بولعان كونە داۋىردە اۆتور ٴۇشىن دارا ومىرلىك ماتەرىيالدى، ونى كوركەمدىك تۇرعىدا قايتا قورىتۋدىڭ دارا ٴتاسىل، قۇرالدارىن ىزدەۋدىڭ، مۇمكىندىگىن دە، قاجەتتىلىگى دە بولماعان. ياعنىي، اۆتور تىرشىلىكتى، الەم سىرىن مىيفتىك كانوندار بويىنشا جىرلايتىن ابىز-مەدىيۋم، دانەكەرشى-تۇسىندىرمەشى ٴرولىن ورىنداعان.

ىييەلەس اۆتور

ىييەلەس اۆتور — باسقا اداممەن (ادامدارمەن) نەمەسە (ۇيىممەن) ۇيىمدارمەن بىرىگىپ شىعارما تۋدىرعان ادام نەمەسە ۇيىم.