Avtor

Avtor (lat. auctor — jasawşı, şığarwşı) — körkem şığarmanı, ğılımï pwblïcïstïkalıq twındını, säwletkerlik dünïyelerdi, jobalardı, önertabıstı jazğan, ädebïyet, öner, mwzıka, beýnelew, müsin, säwlet, grafïka, ğılım, texnïka salasında şığarma jazğan (joba jasağan t.b.) nemese soğan qatısqan adam ne ujım (mekeme, uýım).

Qazirgi önertanwda, ädebïyettanwda qalıptasqan tüsinik boýınşa avtor öner twındısın jasawşı; qalamger, öz şığarması arqılı öziniñ dara, körkemdik tanımın äýgileýtin şığarmaşılıq tulğa. Avtor sanatı şığarmaşılıq qabilet, şığarmaşılıq daralıq, dara dünïyetanım, étïkalıq, éstetïkalıq prïncïp, ömir täjirïbesi sekildi uğımdar awqımında taldanadı. Älemdik önertanwda avtor sanatı twralı ortaq tujırımnıñ joq ekenin de eskertw qajet.

XIX ğasırda francwz aqını Stefan Mallarme bastalğan («jazw degen jeke tulğa retindegi daralıqqa qatısı joq äreket») şığarmaşılıq procestegi jeke «meniñ», avtordıñ derbes tulğa ekenin moýındamaýtın, teristeýtin ïdeya qazirgi strwktwralïzm, semïtïka mektepterindegi negizgi prïncïpterdiñ biri.

Körkemdik jüýe tüzwşi biregeý qabilet, erik ïyesi avtor şığarmaşılıq proceske qatıstılığı baýırğı mïfterden, folʹklor twındılarınan da bajalaýnadı. Alaýda ejelgi mädenïyetter keñistiginde avtor tulğasınıñ dara şığarmaşılıq sïpatınan göri, medïatorlıq belgisi basım edi. Gegelʹdiñ aýtwınşa, mïfologïya - önerdiñ, qaýnar közi, birden-bir qoýnawı bolğan köne däwirde avtor üşin dara ömirlik materïaldı, onı körkemdik turğıda qaýta qorıtwdıñ dara täsil, quraldarın izdewdiñ, mümkindigin de, qajettiligi de bolmağan. YAğnï, avtor tirşilikti, älem sırın mïftik kanondar boýınşa jırlaýtın abız-medïwm, dänekerşi-tüsindirmeşi rölin orındağan.

Ïyeles avtor

Ïyeles avtor — basqa adammen (adamdarmen) nemese (uýımmen) uýımdarmen birigip şığarma twdırğan adam nemese uýım.