Banan

Kavendïş sortı

Banan

Pisip turğan banandar (Vʹyetnam)

Banan (lat. Musa) — Banan tuqımdasınıñ ösimdikteriniñ jemisteriniñ jalpılaý atawı. Köbine Musa acuminata, Musa paradisiaca, Musa balbisiana, Musa fehi, Musa troglodytarum bïologïyalıq türleriniñ jemisteri. Sondaý-aq, banan dep Ensete ventricosum türiniñ jemisin aýtadı.

Botanïkalıq sïpattaması

Banan jemisterdiñ botanïkalıq jiktewi boýınşa jïdek bolıp esepteledi. Banannıñ dänderi köp, sırtqı qabatı qalıñ boladı. Awıl şarwaşılığında mädenï surıptı tuqımdar türleriniñ jemisterinde dänder bolmaýdı.

Ortaşa uzındığı 15 sm, dïametrinde 3-4 sm boladı.

Jemister 300 danağa deýin şoğırlanıp ösip, jalpı salmağı 50—60 kg-ğa deýin jetedi.

Banan ağaş daqıldarına uqsas alasa sïdamdı, bïiktigi 1,5 — 8 m-ge deýin, japıraqtarı öte ülken — uzındığı 1,5 — 3 m, eni 0,6 — 1 m. Güli dara jäne qos jınıstı, jemisi — qabığı qalıñ jïdek. Tropïktik jäne swbtropïktik Afrïkada, Azïya jäne Avstralïyada banannıñ 60 — 70 türi bar. Banan vegetatïvtik jolmen köbeýedi, mädenï surıptarı tuqım baýlamaýdı. Banan tätti jäne kraxmaldı bolıp eki topqa bölinedi. 95 kg jemisi jas kezinde paýdalanılatındarı tätti surıptarına jatadı. Jemisteri tätti, dämdi. Önimdiligi joğarı: bir sabaqta jalpı salmağı 50 — 60 kg 300-deý jemis ösedi. Ol tropïktik awdandardıñ xalqı üşin bağalı tağam, äri şetelge şığarılatın önim. Jer jüzindegi jemis daqıldarınıñ işinde jalpı önimi boýınşa banan ekinşi orın aladı (jılına 55 — 60 mln. t). Jemisiniñ qunarı bïdaýmen teñ keledi, quramında 22 — 25% kömirswlar, 14 — 22% qant, 5 — 8% kraxmal, 1 — 1,5% aqwız, 0,5% maý, sonımen qatar mïneraldı tuzdar, A, V, S, R vïtamïnderi bar.Banan jemisterin jas küýinde jäne keptirip te jewge boladı, odan banan unı, konservi, marmelad, şärbat, şarap daýındaladı.