دارۋمەن

دارۋمەن.

دارۋمەن — ادام مەن جانۋارلاردىڭ تىرشىلىگىنە، ولاردىڭ اعزاسىنداعى زات الماسۋدىڭ بىرقالىپتى بولۋى ٴۇشىن از مولشەردە وتە قاجەتتى بىيولوگىييالىق اكتىيۆتى ورگانىيكالىق قوسپالار. دارۋمەن (لاتىنشا vٴىta – تىرشىلىك جانە امىين) تۋرالى ٴىلىمنىڭ نەگىزىن ۱۸۸۰ جىلى ورىس دارىگەرى نىيكولاي لۋنىين سالدى. ۱۹۱۲ جىلى پولياك دارىگەرى كازىيمەج فۋنك سول كەزگە دەيىن جاسالعان تاجىرىيبەلەر ناتىيجەسىن قورىتىندىلاپ، عىلىمعا دارۋمەن تەرمىينىن ەنگىزدى. دارۋمەن نەمەسە ۆىيتامىين - سالىستىرمالى قۇرىلىسى كۇردەلى ەمەس جانە ٴارتۇرلى تابىيعاتى بار تومەنگى مولەكۋليارلى ورگانىيكالىق قوسىلىستاردىڭ توبى. بۇل جىيىندى حىيمىييالىق تابىيعاتى بويىنشا ورگانىيكادا بىرىكتىرىلەدى، ولاردىڭ ورتاق قاسىييەتى گەتەروتروفتىلارمەن ازىق تۇرىندە تۇتىناتىنىندا. اۆتوتروفتى اعزالار دا دارۋمەنگە مۇقتاج بولىپ كەلەدى، دەگەنمەن ولار دارۋمەندى سىينتەز جولىمەن نە تىكەلەي قورشاعان ورتادان الادى.

تاعامدار قۇرامىندا (نەمەسە قورشاعان ورتادا)دارۋمەندەر سانى ايتارلىقتاي كوپ ەمەس بولعاندىتان، ولار مىيكرونۋترىييەنت بولىپ تابىلادى. دارۋمەندەر قاتارىنا ادەتتە مىيكروەلەمەنتتەر مەن الماستىرىلمايتىن امىين قىشقىلدارى جاتقىزىلمايدى.

دارۋمەندەردى زەرتتەيتىن ٴىلىم ۆىيتامىينولوگىييا دەپ اتالادى.

دارۋمەندەردىڭ كوبىسى كوفەرمەنتتەر بولىپ تابىلادى. دارۋمەندەردىڭ كوپشىلىگى فەرمەنتتەردىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلادى. اعزادا ۇزدىكسىز ٴجۇرىپ جاتاتىن حىيمىييالىق رەاكتسىييالار، مىسالى، ىشكەن تاعامنىڭ، مال ازىعىنىڭ ىدىراپ، قورىتىلۋى، فەرمەنتتەردىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى. تاعامنىڭ قۇرامىندا دارۋمەن جەتكىلىكسىز بولسا، ادام ٴار ٴتۇرلى اۋرۋعا شالدىعادى. ال دارۋمەندى (اسىرەسە، ا جانە D دارۋمەندەرىن) شامادان تىس كوپ قابىلداۋ اعزانىڭ ۋلانۋىنا (گىيپەرۆىيتامىينوز) سوقتىرادى. ول كوبىنەسە، جاس بالالاردا ٴجىيى كەزدەسەدى. قازىر بارلىق دارۋمەندەردى سۋدا ەرىيتىن دارۋمەن، مايدا ەرىيتىن دارۋمەن جانە دارۋمەن تەكتەس زاتتار دەپ بولەدى.

دارۋمەننىڭ مال ٴۇشىن دە ماڭىزى زور. مال ازىعىندا دارۋمەن جەتكىلىكسىز بولسا، مالدىڭ ٴونىمى تومەندەيدى، ولار جۇدەپ، ٴار ٴتۇرلى اۋرۋلارعا شالدىعادى. مال ازىعىندا ا، د، ە، ك دارۋمەندەرى جەتكىلىكتى مولشەردە بولۋى قاجەت. مىسالى، ا دارۋمەنى جەتىسپەگەن جاعدايدا سىيىر نە بىييە كوز اۋرۋىنا شالدىعادى، ٴسۇتى كەمىيدى، سونداي-اق ولار قىسىر قالۋى، ٴىش تاستاۋى مۇمكىن. مالعا قاجەتتى دارۋمەن بالاۋسا شوپتە، جوڭىشقادا، سۇرلەنگەن شوپتەردە، تاعىدا باسقا بولادى. قىستا ادارۋمەنوزعا شالدىققان، تاعىدا باسقا ٴتۇرلى جاعدايلارمەن جۇدەگەن مالعا دارۋمەن كونتسەنتراتتارىن، ٴسابىز، بالىق مايى، تاعىدا باسقا دارۋمەنى مول ازىق بەرۋ كەرەك. مال ازىعىنداعى دارۋمەن مولشەرىن كوبەيتۋ ٴۇشىن ارنايى دارۋمەن پرەپاراتتارى مەن قۇرعاق اشىتقىلار شىعارىلادى.

قۇنارلى تاعامدار

دارۋمەن جەتىسپەۋشىلىك، اۆىيتامىينوز – كۇندەلىكتى ىشەتىن تاعامدا دارۋمەندەردىڭ جەتىسپەۋىنەن، ولاردىڭ بويعا ٴسىڭۋىنىڭ بۇزىلۋىنان نە دارۋمەن سىينتەزدەلۋىنىڭ تەجەلۋىنەن تۋاتىن اۋرۋلار. ەگەر ادام ۇنەمى دارۋمەنى از، بىرىڭعاي تاعاممەن (كونسەرۆىلەنگەن، كەپتىرىلگەن، رافىينادتالعان) تاماقتانسا، اعزاعا، نەگىزىنەن كومىرسۋلار (قانت، تاعى دا باسقا) عانا ٴتۇسىپ، اقۋىز بەن مايلار از تۇسسە، ال كوكونىس پەن جەمىس-جىيدەكتەر مۇلدەم بولماسا دارۋمەن جەتىسپەۋشىلىك دامىيدى. سونداي-اق ازىق-تۇلىك دۇرىس ساقتالماسا نەمەسە ولاردان ساپاسىز تاعام دايىندالسا، ازىق-تۇلىك قۇرامىنداعى دارۋمەندەر بۇزىلادى. مىسالى، قۇرامىندا نىيكوتىين قىشقىلى (رر دارۋمەنى) از ٴداندى داقىلدارمەن عانا قورەكتەنۋ پەللاگرا اۋرۋىنا، ال قاۋىزى الىنعان كۇرىشپەن جانە وتە ۇنتاقتالعان بىيداي ۇنىنان جاسالعان نانمەن عانا تاماقتانۋ بەرىي-بەرىي سىرقاتىنا اكەلۋى مۇمكىن.

تاعامدا دارۋمەندەردىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى، ادام اعزاسىن السىرەتەدى. مۇنداي جاعدايدى گىيپوۆىيتامىينوز دەپ اتايدى. وعان اۋا رايىنىڭ قولايسىز جاعدايى، اۋاسى لاس جەردە ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەۋ، سونداي-اق گاسترىيت، اسقازان ىسىگى، گەلمىينتوز، ليامبلىيوز، تاعى دا باسقا اۋرۋلار سەبەپ بولادى. دارۋمەن جەتىسپەۋشىلىك بولعاندا اعزادا زات الماسۋ پروتسەسى بۇزىلىپ، ونىڭ جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى تۇرۋ قابىلەتى ناشارلايدى. سونداي-اق، ادامنىڭ كوڭىل-كۇيى كۇيزەلىسكە ۇشىراعاندا، اۋا-رايىنىڭ قۇبىلمالى كەزەڭدەرىندە، ايەلدەردىڭ جۇكتىلىگى نە ٴسابىيىن ەمىزۋى، تاعى دا باسقا جاعدايلاردا اعزادا دارۋمەن جەتىسپەۋشىلىك ارتادى. مۇنداي جاعدايدا دارىگەرگە قارالىپ، ارناۋلى دارۋمەندەر قابىلداپ، كوكونىس پەن جەمىستەردى كوبىرەك پايدالانۋ قاجەت. دارۋمەن جەتىسپەۋشىلىك جانە گىيپوۆىيتامىينوز جانۋارلاردا دا بولادى. مال اۆىيتامىينوزبەن، كوبىنەسە كوكتەمدە اۋىرادى. دارۋمەن جەتىسپەۋشىلىكتەن انالىق مال قىسىر قالادى، ٴتول ناشار وسەدى. مىسالى، ۆ دارۋمەنى جەتىسپەگەن جاعدايدا قۇس پولىينەۆرىيتپەن، شوشقا پەللاگرامەن اۋىرادى. D دارۋمەنى جەتىسپەسە، ٴتول قاتپا بولادى، ٴىرى مال سۇيەك اۋرۋىنا شالدىعادى.

دارۋمەندەردىڭ توپتارى مەن تۇرلەرى

جەمىستەر مەن كوكونىستەر قۇرامىندا دارۋمەندەر كوپ

بارلىق دارۋمەندەر مايدا جانە سۋدا ەرىيتىندەر دەپ ەكى توپقا بولىنەدى.

مايدا ەرىيتىندەرگە ا، D، ە، ك دارۋمەندەرى جاتادى.

سۋدا ەرىيتىن دارۋمەندەرگە س، رر جانە ۆ توبىنداعى بارلىق دارۋمەندەر جاتادى. سوڭعى كەزدە دارۋمەندەردى كلاسسىيفىيكاتسىييالاپ ۇلكەن ۴ توپقا بولەدى: الىيفاتتى ، الىيتسىيكلدى، اروماتىيكالىق، گەتەروتسىيكلدى،

مايدا ەرىيتىن دارۋمەندەر

ا دارۋمەنى (رەتىينول) اعزانىڭ وسۋىنە، دامۋىنا اسەر ەتىپ، ٴتۇرلى اۋرۋلارعا قارسى تۇرا الۋ ارەكەتىن ارتتىرادى. ىڭىردە، تۇندە كورۋدى جاقسارتادى. ا دارۋمەنى شاشتىڭ، تىرناقتىڭ ٴوسۋى مەن تەرىدەگى جاسۋشالاردىڭ مۇيىزدەنۋىنە اسەر ەتەدى. ول جەتىسپەگەندە تەرى قۇرعاپ جارىلىپ، ٴتۇسى كۇڭگىرتتەنەدى. ماي بەزدەرىنىڭ قۇرامى وزگەرەدى، كوزدىڭ قاساڭ قابىعى بۇزىلادى. ادام ىڭىردە، تۇندە ناشار كورەدى. بۇل اۋرۋدى اقشام سوقىر (كۋرىينايا سلەپوتا) دەپ اتايدى. ا دارۋمەنى باۋىردا، سۇتتە، جۇمىرتكانىڭ سارىسىندا كوپ بولادى. وسىمدىكتەردىڭ قىزىل، سارى جەمىستەرىندە، سابىزدە، قىزاناقتا، ورىكتە، اسقاباقتا كەزدەسەدى. ا دارۋمەنىنىڭ اعزاعا قاجەت تاۋلىكتىك مولشەرى ۲،۵-۱۰،۵ مگ.

D دارۋمەنى (كالتسىيفەرول) ادامنىڭ تەرىسىندە كۇننىڭ ۋلتراكۇلگىن ساۋلەلەرىنىڭ اسەرىنەن تۇزىلەدى. ول كالتسىيي مەن فوسفوردىڭ ىشەكتەن ٴبولىنۋىن جىلدامداتىپ، سۇيەك ۇلپاسىنىڭ مىقتىلىعىنا اسەر ەتەدى. ادام اعزاسى D دارۋمەنىن تاعامنىڭ قۇرامىنان دا قابىلدايدى. جاس سابىيلەردە D دارۋمەنىنىڭ جەتىسپەۋىنەن بولاتىن اۋرۋ مەشەل (راحىيت) دەپ اتالادى. مەشەل اۋرۋىنا شالدىققان بالالاردىڭ قاڭقاسى دۇرىس قالىپتاسپايدى. اياق سۇيەكتەرى دەنە سالماعىنىڭ اسەرىنەن مايىسادى، سۇيەك باياۋ دامىيدى، ۇيقىسى قاشادى. جۇقپالى اۋرۋلارمەن كوپ اۋىرادى. سوندىقتان جاس سابىيلەردىڭ مەشەل اۋرۋىنا شالدىقپاۋى ٴۇشىن كۇن ساۋلەسىنە شىعارىپ شىنىقتىرادى. D دارۋمەنى بالىق مايىندا، باۋىرىندا، ۋىلدىرىعىندا، جۇمىرتقانىڭ سارىسىندا، جانۋارلاردىڭ باۋىرىندا، ٴسۇت ونىمدەرىندە مول. D دارۋمەنىنىڭ قاجەتتى تاۋلىكتىك مولشەرى ۲،۵ مگ.

سۋدا ەرىيتىن دارۋمەندەر

س دارۋمەنى (اسكوربىين قىشقىلى). اعزانىڭ جۇقپالى اۋرۋلارعا قارسى تۇرا الۋ ارەكەتىن ارتتىرادى. سۇيەككە جانە تىسكە بەرىكتىك قاسىييەت بەرەدى. س دارۋمەنى بىيولوگىييالىق توتىعۋ كەزىندە زىيياندى زاتتاردىڭ ٴتۇزىلۋىن تەجەيدى. ول قارسى دەنەلەردى تۇزەتىن فەرمەنتتەردىڭ قۇرامىنا كىرەدى. تەرىدەگى قانتامىرلاردىڭ قابىرعاسىنىڭ بۇلىنۋىنە دە كەدەرگى جاسايدى. س دارۋمەنى جەتىسپەگەن جاعدايدا اعزا تەز شارشايدى، سىلەمەيلى قابىقشالار قابىنادى، قىزىلىييەك قانتالايدى. بۇل دارۋمەن ۇزاق ۋاقىت جەتىسپەسە، ادام كاۋىپتى قۇرقۇلاق (تسىينگا) اۋرۋىنا شالدىعادى. ادام اعزاسى س دارۋمەنىن تۇزبەيتىندىكتەن، تاماقپەن بىرگە قابىلدانۋى كەرەك. س دارۋمەنى اعزاعا قىس پەن كوكتەم ايلارىندا كوبىرەك قاجەت. جاڭا پىسكەن كوكونىستەر، جەمىستەر جانە تۇزدالعان ورامجاپىراق قۇرامىندا كوبىرەك كەزدەسەدى. اسىرەسە ىيتمۇرىننىڭ، قاراقاتتىڭ قۇرامىندا مول بولادى. اعزاعا قاجەتتى تاۋلىكتىك مولشەرى ۶۰-۱۰۰ مگ.

تاعامدىق ونىمدەرىندەگى ۆىيتامىيندەردى ساقتاۋ جولدارى

تاعامدىق زاتتاردى دۇرىس ساقتاماۋ جانە وڭدەۋ كەزىندە قۇرامىنداعى دارۋمەندەر بۇزىلادى. تاعامدىق ونىمدەردى جوعارى تەمپەراتۋرادا وڭدەگەندە س دارۋمەنى جويىلىپ، ۆ توبىنداعى دارۋمەندەردىڭ مولشەرى ازايادى. تاعامنىڭ قۇرامىنداعى دارۋمەندەردى ساقتاۋ ٴۇشىن، تومەنگى تەمپەراتۋرادا، توڭازىتىپ بارىپ سۇرلەمەلەۋ ٴادىسىن قولدانادى. بۇل كەزدە تاعامدىق ونىمدەر ۰-۴°س تەمپەراتۋرا ارالىعىندا وڭدەلەدى. ازىق-تۇلىك ونىمدەرىن تەز ارادا توڭازىتۋ ٴادىسى كەزىندە ولاردىڭ قۇرامىنداعى دارۋمەندەر تولىعىمەن ساقتالادى.

ازىق-تۇلىك ونىمدەرىن كۇنگە كەپتىرگەن كەزدە دە، ولاردىڭ قۇرامىنداعى دارۋمەندەر ازايادى. تۇزداۋ كەزىندە دارۋمەندەر ساقتالادى. دارۋمەندەردى ساقتاۋ ٴۇشىن ەمال، شىنى ىدىستارىن پايدالانادى.

ۆ_۱ دارۋمەنi

ۆ_۱ دارۋمەنi (تىيامىين ) اعزادا دۇرىس زات الماسۋى ٴۇشىن (اسىرەسە كەمىرتەگىنىڭ) اسا قاجەت. دارۋمەن جەتىسپەگەندە شارشاعاندىق سەزىلىپ، اس قورىتۋ پروتسەسى بۇزىلادى. اعزا تىيامىينگە ٴزارۋ بولعان جاعدايدا جۇيكە جۇيەسى ۇلكەن اۋرۋعا شالدىعۋى مۇمكىن. ۆ_۱ دارۋمەنىنە اسىرەسە سىرا اشىتقىسى، كەلتىرىلگەن جانە تىعى زد العان ناۋبايحانالىق شىيكىزاتتار اناعۇرلىم باي. ال تاعامدىق ازىقتاردىڭ ىشىندە، اسىرەسە جارمالار (كوبىنە قارا قۇمىق جانە سۇلى جارمالارى)، قۇنارسىز ۇن سورتتارىنان پىسىرىلگەن نان بولعانى ٴجون. دەنە جانە وي ەڭبەگىمەن كوپ شۇعىلدانعاندا جانە سۋىقتا ۇزاق بولعاندا اعزا ۆ_۱ دارۋمەنىن كوپ قاجەت ەتەدى.

ۆ_۲ دارۋمەنى

ۆ_۲ دارۋمەنى (رىيبوفلاۆىين)، باسقا دا دارۋمەندەر سىيياقتى اعزانىڭ بىرقالىپتى وسۋىنە قاجەتتى، ول بىيولوگىييالىق توتىعۋ پروتسەستەرىنە قاتىسادى. جاراقاتتاردىڭ تەز جازىلۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى، كوزدىڭ جاقسى كورۋ قابىلەتىن ساقتايدى. بۇل دارۋمەن جەتىسپەگەن جاعدايدا ەرىن قۇرعاپ، كەزەرەدى، ۇشىق شىعادى، دەنەگە تۇسكەن جاراقات باياۋ جازىلادى. ۆگ دارۋمەنى نان اشىتقىسىندا، باۋىردا، سونداي-اق ٴسۇت پەن ٴسۇت تاعامدارىندا كوبىرەك بولادى. دارۋمەن ىستىققا ٴتوزىمدى، بىراق جارىقتىق اسەرىنەن تەز بۇزىلادى.

ۆ_۶ دارۋمەنi

ۆ_۶ دارۋمەنi (پىيرىيدوكسىين) اقۋىزداردىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابىلاتىن امىين قىشقىلدارىنىڭ الماسۋى نا قاتىسادى. ۆ_۶ دارۋمەنىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جاس بالالاردىڭ بويىنىڭ ٴوسۋىن تەجەپ، قان ازدىعى مەن سەزىمىنە تەز قوزعىشتىعىن تۋدىرادى، ال ەكىقابات ايەلدەردىڭ بەتىندە قارا داق پايدا بولادى. ۆ۶ دارۋمەنى مال ەتىندە، بالىقتا، سۇتتە، ٴىرى قارا مالدىڭ باۋىرىندا، اشىتقىلاردا جانە كوپتەگەن وسىمدىك ونىمدەرىنە بار؛ ادەتتەگىدەي دۇرىس تاماقتانىپ جۇرگەن جاعدايدا بۇل دارۋمەن اعزادا جەتكىلىكتى بولادى. ۆ۶ دارۋمەنىن مولىراق قاجەتسىنۋ اعزانىڭ ٴوسۋى، ايەلدىڭ ەكىقابات جانە بالا ەمىزۋ كەزەڭدەرىندە جىيىرەك بايقالۋى مۇمكىن.

ۆ_۱۲ دارۋمەنى

ۆ_۱۲ دارۋمەنى (تسىيانوكوبالامىين ) قاننىڭ پايدا بولۋ پروتسەسىنە قاتىسادى. بۇل دارۋمەن جەتىسپەگەن جاعدايدا اعزادا قان ازايۋ پروتسەسى دامىيدى. باۋىردا، بۇيرەكتە، بالىق تاعامدارىندا (اسىرەسە بالىقتىڭ باۋىرى مەن ۋىلدىرىعىندا) كوبىرەك بولادى. ەتتىڭ، ٴسۇت پەن ىرىمشىكتىڭ، جۇمىرتقا سارى ۋىزىنىڭ قۇرامىندا ۆ_۱۲ دارۋمەنى اناعۇرلىم از.

ۆ_۱۵ دارۋمەنi

ۆ_۱۵ دارۋمەنi (كالتسىيي پانگاماتى). حىيمىييالىق تابىيعاتى مەن اسەر ەتۋ كۇشى ٴالى جەتكىلىكتى زەرتتەلمەگەن. ەمدىك ماقساتتا اتەروسكلەروز، قان اينالىسىنىڭ بۇزىلۋى، باۋىر اۋرۋلارىنا جانە باسقا دا سىرقاتتارعا پايدالانىلادى.

ە دارۋمەنi

ە دارۋمەنi(توكوفەرول) بۇلشىق ەتتەردىڭ جانە جىنىس بەزدەرىنىڭ قىزمەتىن جاقسارتادى. ول وسىمدىك مايىنىڭ، جاڭعاقتىق، بۇرشاق پەن جۇگەرى تۇقىمدارىنىڭ جانە كوكونىستىڭ قۇرامىندا كوبىرەك بولادى. سونداي-اق مالدىڭ باۋىرىندا، جۇمىرتقادا، ٴسۇتتىڭ قۇرامىندا بار.

ك دارۋمەنi

ك دارۋمەنi (فىيللوحىينون) قاننىڭ ۇيۋ پروتسەستەرىنە قاتىسادى. وسىمدىكتەردىڭ كوكتەپ ەنەتىن بولىكتەرىندە (جاسىل جاپىراقتى ساۋمالدىق، ٴتۇبىرلى جانە جاپىراقتى قىرىقجاپىراق، قالاقاي جانە ت. ب.)، سونداي-اق ٴسابىز جانە تومات قۇرامىندا بولادى. مالدان الىناتىن ونىمدەردىڭ ىشىندە باۋىردان باسقا دا ك دارۋمەن جوق.

ر دارۋمەنi

ر دارۋمەنi (بىيوفلاۆونوىيدتەر)—جىڭىشكە قان تامىرلارىنىڭ بەرىكتىگىن ارتتىرىپ، قىزمەتىن قالىپقا ٴتۇسىرىپ وتىراتىن بىيولوگىييالىق زاتتار توبى. بۇل س دارۋمەنىمەن ارالاسقاندا اناعۇرلىم ٴتىيىمدى. ر دارۋمەنى شايدىڭ (اسىرەسە كوك شايدىڭ) قۇرامىندا، سونداي-اق ىيتمۇرىن، لىيمون، قۇرما، قارا قاراقات، ٴجۇزىم، ورىكتە جانە قاراقۇمىق ۇنتاعىندا وتە كوپ.

رر دارۋمەنى

رر دارۋمەنى (نىياتسىين). تابىيعاتتا ەڭ تارالعان سۋەرىتكىش توپتارى نىيكوتىيندى قىشقىل جانە نىيكوتىينامىيد دەگەن اتپەن بەلگىلى. كومىرسۋلار الماسۋىن جاقسارتادى، تامىرلاردى كەڭەتەدى، قان اعىمىن جاقسارتادى، باۋىر جۇمىسىن جاقسارتادى، جارا مەن تەرەڭ جارالاردىڭ جازىلۋىنا اسەر ەتەدى. رر دارۋمەنى جەتىسپەگەن جاعدايدا كوڭىل-كۇيدىڭ بولماۋى، ەرىننىڭ قۇرعاقتىعى مەن بوزارىڭقىلىعى، ٴىش ٴوتۋ جانە بۇلشىق ەت اۋرۋى. كوكتەم مەن جاز كەزىندە تەرىدە قىزعىلت تەز وسەتىن داق پايدا بولادى، زاقىمدانعان تەرى جۋاندايدى دا كىر قىزىل-قوڭىر تۇسكە بويالادى، قابىرشىقتانادى.

فولىيي قىشقىلى

فولىيي قىشقىلى (فولاتسىين) قان قۇرالۋ پروتسەستەرىمەن تىعىز بايلانىستى. نەگىزىنەن جاپىراقتى كوكونىستەردىڭ قۇرامىندا بولادى، سونىمەن بىرگە پومىيدور، الما، كارتوپتا، باۋىر، بۇيرەك، اشىتقىلار بار.

پانتوتەن قىشقىلى زات الماسۋىنىڭ ماڭىزدى رەاكتسىييالارىنا قاتىسادى. مال ونىمدەرىنەن جانە وسىمدىكتەن دايىندالاتىن كوپتەگەن تاعامداردىڭ قۇرامىندا بار. بۇل دارۋمەننىڭ تاۋلىك ىشىندە ادام اعزاسىنا قاجەت مولشەرى كۇندەلىكتى تاماق قۇرامىندا جەتكىلىكتى بولۋعا ٴتىيىس.

دارۋمەندەر ماڭىزى

دارۋمەندەر تاعامدىق زاتتاردىڭ قۇرامىندا بولاتىن ەرەكشە اعزالىق قوسىلىستار. ولار اعزادا فەرمەنتتەردىڭ تۇزىلۋىنە قاتىسادى. دارۋمەندەر تاعام قۇرامىندا از مولشەردە بولعانىمەن، اعزا ٴۇشىن وتە قاجەتتى زاتتار. دارۋمەنسىز اعزانىڭ ٴوسۋى، دامۋى مەن تىرشىلىك جالعاستىرۋى مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان ۆىيتامىين ٴسوزىنىڭ لاتىنشا تىرشىلىك (ٴومىر) ٴۇشىن قاجەتتى زات دەپ اتالۋى ماڭىزى زور. دارۋمەندەر كوپشىلىگى تاعامدىق اعزالاردىڭ قۇرامىندا بولادى، ال ال اعزادان ادام اعزاسىندا تۇزىلەدى. دارۋمەندەردى ۱۸۸۰ جىلى ورىس دارىگەرى نىيكولاي ىيۆانوۆىيتش لۋنىين (۱۸۵۳-۱۹۳۷) تاپتى. دارۋمەندەر اعزاداعى زات الماسۋ ۇدەرىسىندە قارقىندى اسەر ەتەدى. قازىرگى كەزدە دارۋمەندەردىڭ ۳۰-عا جۋىق تۇرلەرى بار. دارۋمەندەر اسىرەسە بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ٴۇشىن دۇرىس ٴوسۋى، دامۋى ٴۇشىن وتە قاجەت. اعزانىڭ ٴتۇرلى اۋرۋلارعا قارسى تۇرا الۋ ارەكەتىن ارتتىرادى.