جارناما

جارناما، رەكلاما (فرانتس. reclame، لات. reclamo — جار سالامىن) — تاۋارلاردىڭ، قىزمەت كورسەتۋدىڭ تۇتىنۋشىلىق قاسىييەتى تۋرالى اقپارات بەرۋ جانە وعان دەگەن سۇرانىستى كوبەيتۋ ماقساتىندا تاراتىلاتىن حابارلاما؛ بەلگىلى ٴبىر ادامدار، ۇيىمدار، ادەبىييەت پەن ونەر شىعارمالارى تۋرالى حابار تاراتىپ، ولاردى ايگىلەۋ. جارناما كوپشىلىك اقپارات قۇرالدارى (تەلەدىيدار، رادىيو، گازەت، ىينتەرنەت، پروسپەكتىلەر، پلاكاتتار، ت.ب.) ارقىلى جۇزەگە اسىرىلاتىن كوممۋنىيكاتسىييانىڭ اقىلى ٴتۇرى بولىپ تابىلادى. كەز كەلگەن جارناما حابارلامالىق، بولماسا نازار اۋدارتۋشىلىق سىيپاتىمەن ەرەكشەلەندى. جارنامانىڭ تۇرلەرى كوپ: ساتۋ ورنىنداعى جارناما، ىينستىيتۋتسىيونالدىق (جاقسى پىكىر قالىپتاستىرۋ ماقساتىنداعى) جارناما، حابارلامالىق جارناما، ساۋدا جانە كولىك جۇيەسىندەگى جارناما، كوشە جارناماسى (پلاكات، افىيشا)، اۋىزشا جارناما، باسپالىق جارناما ت.ب. جارنامانىڭ قاراپايىم تۇرلەرى ب.ز.ب. پايدا بولدى. ەجەلگى گرەكىييا مەن ەجەلگى رىيمدە جارناما حابارلاندىرۋلارىن اعاش تاقتايلارعا جازىپ، حالىق كوپ جىينالاتىن الاڭداردا ايعايلاپ جار سالاتىن بولعان. باسپاعا باسىلعان جارنامالار انگلىييا مەن فرانتسىييادا ۱۷ ع-دا پايدا بولدى. جارناما قازاق حالقىنا دا ەجەلدەن بەلگىلى. ونىڭ اۋىزشا ۇلگىلەرى فولكلورلىق ادەبىييەتتە “جارلىق شاشۋ”، “جار سالۋ” ۇعىمدارىمەن بەرىلگەن. جارناما ۇلگىلەرى “قوبىلاندى باتىر”، “مۇڭلىق-زارلىق” جانە “وعىزناما” جىرلارىندا بار. ۱۹ ع-دىڭ اياعىندا “تۇركىستان ۋالاياتى”، “دالا ۋالاياتى” گازەتتەرىندە ساياسىي-ەكون. ماسەلەلەرگە بايلانىستى، وقۋ-اعارتۋ، ادەبىييەت جانە ونەر-ٴبىلىم بويىنشا جارنامالار بەرىلگەن. ۲۰ ع-دا جارنامانىڭ ماقساتى مەن مازمۇنى كەڭەيىپ، ىيكەمدىلىگى ارتتى، جارناما ٴتىلىنىڭ ىشكى قۇرىلىمى سارالاندى. نارىقتىق ەكونومىيكانىڭ قانات جايۋىنا وراي قازاقستاندا جارنامالىق قىزمەت تۇرلەرى سان الۋان بولىپ دامۋدا. جارناما ستراتەگىيياسىمەن اينالىساتىن جارناما كومپانىييالارى پايدا بولدى. جارنامانىڭ ٴبىر ٴتۇرى — افىيشا (affٴىcher — حابارلاندىرۋ، ٴىلىپ قويۋ). تەاتر افىيشالارى — سپەكتاكلدەر جانە باسقا دا كوڭىل كوتەرەتىن شارالار تۋرالى حابارلاندىرۋلار. افىيشالار تەاتردىڭ الدىنا، كوشەلەرگە، الاڭدارعا جانە باسقا دا كوپشىلىك جۇرەتىن ورىندارعا ىلىنەدى.

جارناما - تاۋارلارعا سۇرانىمدى قالىپتاستىرىپ، ۇلعايتۋ ماقساتىندا ولاردىڭ قاسىييەتتەرى مەن كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر تۋرالى اقپاراتتى ٴتىيىمدى باعىتتا تاراتۋ.

تاعى قاراڭىز

• جارناما تارىيحى