جىيحاد

جىيحاد (اراب.: الجهاد‎ — سوزبە-ٴسوز: ىقىلاستانۋ، ۇمتىلۋ) — ىيسلامدا تىيياناقتى قۇرىلعان تەولوگىييالىق كونتسەپتسىييا.

ەتىيمولوگىييا

جىيحاد ٴسوزىنىڭ سوزگە جۋىق ماعىناسى — ىيسلام دىنىندە ﷲ جولىندا تىرىسۋ، ادىلدىككە شاقىرۋ، زالىمداردى زۇلىمدىق ىستەۋدەن توقتاتۋ جانە ادىلەتسىزدىككە قارسى كۇرەس.

قۇران كارىمدە

جىيحاد ٴسوزى قۇران كارىمدە ۴۱ رەت كەزدەسەدى.

جىيحاد — مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ ەڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ٴبىرى، ىيسلامنىڭ تارالۋى مەن سالتانات قۇرۋى جولىندا بارلىق كۇشى مەن مۇمكىندىگىن سارقا جۇمساۋ. العاشقىدا جىيحاد ٴسوزى مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنىڭ اسكەرىي ٴىس-قىيمىلى دەگەن ۇعىم بەردى. ال بۇل مۇسىلمان ەمەستەر ٴۇشىن نەگىزگى مانگە اينالىپ، “قاسىييەتتى سوعىس” (ٴبىرسىپىرا مۇسىلمان حالىقتارىندا — عازاۋات) اتاۋىن ىييەلەندى. ۹ — ۱۰ ع-لاردان باستاپ جىيحاد اتاۋى جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرىلدى: جىيحادتىڭ جوعارى فورماسى — اللاعا بارار جولدا ٴوزىڭدى-ٴوزىڭ ىشتەي جەتىلدىرۋدى بىلدىرەتىن ٴدىنىي جىيحاد تۋرالى، سونداي-اق، جىيحادتىڭ ٴتورت ٴتۇرى — قىلىش جىيحاد، جۇرەك جىيحاد، ٴتىل جىيحاد جانە قول جىيحاد تۋرالى تۇسىنىك پايدا بولدى.

ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى كەڭ ٴورىس العان كەزەڭدە جىيحاد ىيدەيالارى وتارشىلدىققا قارسى كۇرەستى كۇشەيتە ٴتۇسۋ ٴۇشىن پايدالانىلدى. قازىرگى كەزدە ىيسلام عالىمدارى جىيحادتىڭ قورعانىستىق سىيپاتىن ەرەكشە اتاپ كورسەتەدى جانە ىيسلامدى تاراتۋ مەن ورنىقتىرۋدى بەيبىت جولمەن جۇرگىزۋگە بولاتىندىعىن تۇجىرىمدايدى. سونداي-اق، جىيحاد ۇعىمى مۇسىلمانداردى ىيسلامدى قورعاۋعا جۇمىلدىراتىن كۇش رەتىندە تۇسىندىرىلەدى.