جۋرنال

جۋرنال

جۋرنال – مەرزىمدى باسىلىم، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٴبىر ٴتۇرى. جۋرنال (فرانتسۋزشا journal) گازەتپەن سالىستىرعاندا وقىيعالاردى كەڭ كولەمدە بايانداپ، دەرەكتەرگە تەرەڭىرەك تالداۋ جاسايدى، ٴوزىنىڭ ۇستانعان كوركەمدىك باعىتىنا وراي قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى. مازمۇنى جاعىنان قوعامدىق-ساياسىي جۋرنال، ادەبىي-كوركەم جۋرنال، سپورتتىق جۋرنال، ساتىيرالىق جۋرنال، وندىرىستىك-تەحنىيكالىق جۋرنال، عىلىمىي-كوپشىلىك جۋرنال، ت.ب. بولىپ بولىنەدى. دۇنىييە جۇزىندەگى تۇڭعىش جۋرنال فرانتسىييادا ۱۶۶۵ ج. بەسىنشى قاڭتاردا «جۋرنال دە ساۆان» دەگەن اتپەن جارىق كوردى. العاشقى جۋرنالدار، ٴار ٴتۇرلى كىتاپتارعا شولۋ جاساپ، كوركەم ادەبىييەت، عىلىم، كوركەمونەر، ٴدىن سالالارىنداعى جاڭالىقتاردى بايانداۋمەن شەكتەلدى. ۱۹-عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا كوپشىلىككە ارنالعان ارالاس مازمۇندى، بەزەندىرىلگەن جۋرنالدار كوبىرەك شىعارىلدى. قازاق تىلىندەگى العاشقى جۋرنال – «ايقاپ» ۱۹۱۱ – ۱۵ ج. ارالىعىندا جارىق كوردى. كەيىننەن «ساداق» (۱۹۱۷، تاتارشا-قازاقشا)، «اينا» (۱۹۱۸)، «مۇعالىم» (۱۹۱۹)، «قىزىل قازاقستان» (۱۹۲۱ – ۲۹، قازىرگى «اقىيقات»)، «شولپان» (۱۹۲۱ – ۲۴)، «ايەل تەڭدىگى» (۱۹۲۵ – ۳۴، قازىرگى «قازاقستان ايەلدەرى»)، «جاڭا مەكتەپ» (۱۹۲۵ – ۳۳، قازىرگى «قازاقستان مەكتەبى»)، «جاڭا ادەبىييەت» (۱۹۲۸ – ۳۲، قازىرگى «جۇلدىز»)، ت.ب. جۋرنالدار جارىق كوردى. قازاقستان رەسپۋبلىيكاسىندا دەموكراتىييالىق قۇندىلىقتاردىڭ بەرىك ورنىعۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك جۋرنالدار سانى كوبەيدى.

جۋرنال تۋرلەرى

جۋرنال (فرانتس. journal) – مەرزىمدى باسىلىم، بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ٴبىر ٴتۇرى. جۋرنالدى مەكەمەلەر، قوعامدىق جانە شىعارم. ۇيىمدار، عىل. قوعامدار، اكادەمىييالار، ۋنىيۆەرسىيتەتتەر، سونداي-اق جەكە مەنشىك ىييەلەرى شىعارا الادى. ول گازەتپەن سالىستىرعاندا وقىيعالاردى كەڭ كولەمدە بايانداپ، دەرەكتەرگە تەرەڭىرەك تالداۋ جاسايدى، ٴوزىنىڭ ۇستانعان كوركەمدىك باعىتىنا وراي قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى. جۋرنال – مەرزىمدىلىگى جاعىنان اپتاسىنا، ۱۰ كۇندە، ۲ اپتادا، ايىنا، ۲ ايدا، توقسان سايىن، جارتى جىلدا ۱ رەت شىعاتىن باسىلىم. مازمۇنى جاعىنان قوعامدىق-ساياسىي جۋرنال، ادەبىي-كوركەم جۋرنال، سپورتتىق جۋرنال، ساتىيرالىق جۋرنال، وندىرىستىك-تەحنىيكالىق جۋرنال، عىلىمىي-كوپشىلىك جۋرنال، عىلىمىي-اقپاراتتىق جۋرنال، بىيبلىيوگرافىييالىق جۋرنال بولىپ، وقىرماندارىنا قاراي بۇقارالىق جانە وقىرمانداردىڭ بەلگىلى ٴبىر كاتەگورىييالارىنا (بالالارعا، جاسوسپىرىمدەرگە) ارنالعان بولىپ بولىنەدى. بۇقارالىق، قوعامدىق-ساياسىي جانە ادەبىي-كوركەم جۋرنالداردا اقپاراتتىق، پۋبلىيتسىيستىيكالىق، كوركەم شىعارمالار، تانىمدىق، ساندىك، كوركەمونەر تۋىندىلارى سىيپاتىنداعى ماتەرىيالدار، فوتوسۋرەت تۇرلەرى مەن بەينەلەۋ ونەرىنىڭ تۋىندىلارى؛ عىلىمىي-كوپشىلىك، عىلىمىي-اقپاراتتىق جۋرنالداردا عىلىمىي-زەرتتەۋلەردە ماقالالارى، اننوتاتسىييالار، عىلىمىي حابارلار، سپورتتىق جانە وندىرىستىك-تەحنىيكالىق جۋرنالداردا ٴوزى ارنالعان سالالارعا قاتىستى ماتەرىيالدار، ال ساتىيرالىق جۋرنالداردا سىن-سىقاقتار، فەليەتوندار، ت.ب. باسىلادى. جۋرنالدى كوركەم-تەحنىيكالىق بەزەندىرۋ ٴىسى گرافىيكا مەن پولىيگرافىييانىڭ دامۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى.

جۋرنالداردىڭ شىعۋ تارىيحى

دۇنىييە جۇزىندەگى تۇڭعىش جۋرنال فرانتسىييادا ۱۶۶۵ جىلى ۵ قاڭتاردا “جۋرنال دە ساۆان” دەگەن اتپەن جارىق كوردى. وسى جىلى انگلىييادا، ۱۶۶۸ جىلى ىيتالىييادا، ۱۶۸۲ جىلى گەرمانىييادا جۋرنالدار شىعارىلا باستادى. العاشقى جۋرنالدار، نەگىزىنەن، ٴار ٴتۇرلى كىتاپتارعا شولۋ جاساپ، كوركەم ادەبىييەت، عىلىم، كوركەمونەر، ٴدىن سالالارىنداعى جاڭالىقتاردى بايانداۋمەن عانا شەكتەلدى. ۱۹ عاسىردىڭ ۲-جارتىسىندا جۋرنالدىڭ نەگىزگى تۇرلەرى قالىپتاستى. كوپشىلىككە ارنالعان ارالاس مازمۇندى، بەزەندىرىلگەن جۋرنالدار كوبىرەك شىعارىلدى. ورىس تىلىندەگى تۇڭعىش جۋرنال “مەسياتشنىە ىيستورىيتشەسكىييە، گەنەولوگىيتشەسكىييە ىي گەوگرافىيتشەسكىييە پرىيمەتشانىييا ۆ ۆەدوموستياح” (۱۷۰۸ – ۴۲) “سانكت-پەتەربۋرگسكىييە ۆەدوموستىي” گازەتىنە قوسىمشا رەتىندە جارىق كوردى. ۱۹۱۳ جىلى رەسەيدە ۱۳۳۱ جۋرنال، ونىڭ ىشىندە ورىس تىلىندە ۱۲۲۲، رەسەي حالىقتارىنىڭ تىلىندە ۸۲، شەت ەل تىلدەرىندە ۲۷ جۋرنال شىعىپ تۇردى. قازاق تىلىندەگى العاشقى جۋرنال – “ايقاپ”. ۱۹۱۱ – ۱۵ جىلى ارالىعىندا ونىڭ ۸۸ سانى جارىق كورگەن. “ايقاپ” قازاق ەلىنىڭ ەكونومىيكاسى مەن ساياسىي جاعدايى، تارىيحى، مادەنىييەتى مەن وقۋ-اعارتۋ ٴىسى، ٴتىلى مەن ادەبىييەتى حاقىندا كەلەلى ٴسوز قوزعاعان، شىعارمالارىنىڭ دەنى عىلىمىي ٴارى كوركەم تۋىندى تۇرىندە جارىييالانعان جۋرنال بولدى. تروىيتسك قالاسىنداعى “ەنەرگىييا” باسپاحاناسىندا باسىلىپ تۇرعان. رەداكتورى – م.سەرالىين. “ايقاپپەن” بىرگە “اقمولا” جۋرنالى دا شىعىپ تۇردى (۱۹۱۱ – ۱۶). كەيىن “ساداق” (۱۹۱۷، تاتارشا-قازاقشا)، “اينا” (۱۹۱۸)، “مۇعالىم” (۱۹۱۹)، “قىزىل قازاقستان” (۱۹۲۱ – ۲۹، قازىرگى “اقىيقات”)، “شولپان” (۱۹۲۱ – ۲۴، قازىرگى “تاڭ-شولپان”)، “تەمىر قازىق” (۱۹۲۳)، “جاس قازاق” (۱۹۲۳ – ۲۴)، “جاس قايرات” (۱۹۲۳ – ۲۴)، “ساۋلە” (۱۹۲۳ – ۲۴)، “سانا” (۱۹۲۳ – ۲۴)، “جەتىسۋ ايەلى” (۱۹۲۴)، “لەنىينشىل جاس” (۱۹۲۵ – ۲۷)، “تاڭ” (۱۹۲۵، قازىرگى “تاڭ-شولپان”)، “ايەل تەڭدىگى” (۱۹۲۵ – ۳۴، قازىرگى “قازاقستان ايەلدەرى”)، “جاڭا مەكتەپ” (۱۹۲۵ – ۳۳، قازىرگى “قازاقستان مەكتەبى”)، “پىيونەر” (۱۹۲۵ – ۵۶)، “كەدەي ايناسى” (۱۹۲۶ – ۲۹)، “تەرمە” (۱۹۲۶)، “جىل قۇسى” (۱۹۲۷)، “جاڭا ادەبىييەت” (۱۹۲۸ – ۳۲، قازىرگى “جۇلدىز”)، “جارشى” (۱۹۲۹ – ۳۰)، “بالعا” (۱۹۳۲)، “ەكپىندى ٴتىلشى” (۱۹۳۲ – ۳۳) سىيياقتى جۋرنالدار جارىق كوردى. ۱۹۵۶ جىلى “ارا”، ۱۹۵۸ جىلى “مادەنىييەت جانە تۇرمىس” (قازىرگى “پاراسات”)، “بالدىرعان”، ۱۹۶۰ جىلى “ٴبىلىم جانە ەڭبەك” (قازىرگى “زەردە”)، ۱۹۷۸ ج. “پىيونەر”، ۱۹۸۷ ج. “اراي”، ۱۹۹۴ ج. “ۇلاعات”، ۱۹۹۶ ج. “زاڭ”، ۱۹۹۷ ج. “الداسپان”، ۱۹۹۸ ج. “امازونكا”، ۲۰۰۰ ج. “قازاقستان”، ت.ب. جۋرنالدار شىعا باستادى. قازاقستان رەسپۋبلىيكاسىندا دەموكراتىييالىق قۇندىلىقتاردىڭ بەرىك ورنىعۋىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك جۋرنالدار سانى كوبەيدى.

ىشكى سىلتەمەلەر

گازەت

سىرتقى سىلتەمەلەر

• des savants-جۋرنال دە ساۆان (ورىسشا)
• كرۋپنەيشايا بەسپلاتنايا كاتەگورىيزىيروۆاننايا بازا داننىح و جۋرنالاح. (اعىلش.)